Lode Bisschop 80 jaar

door Hans Werkman

Nergens in Nederland loopt zo'n merkwaardige dichter en schrijver rond als Lode Bisschop. Op 17 augustus 2001 werd hij 80 jaar. Hij is van geboorte een Groninger, hij werkte als vertegenwoordiger in touw, medewerker van het dialecten-bureau van P.J. Meertens, antiekkoopman, leraar Nederlands. Hij raapte papier in Parijs, leed schipbreuk voor Groenland en zit nu, zonder radio of televisie, veelvuldig te mediteren in zijn Amersfoortse flat.

Zijn werk is altijd bizar en aantrekkelijk. Nog in de handel zijn: de dichtbundel 'Split' (1991, nu bij De Slegte), de dichtbundel 'Naslaagwerk' (1992, Merweboek) en de verhalenbundel 'Kolder om eigen dood' (1995, ook bij De Slegte).

Lode Bisschops eerste dichtbundel heette 'Op zwart naar wit' (1967). Deze titel is het thema van zijn leven en werk. Het demonische trekt zwarte sporen en probeert "het enorm lieve zwijgen, de wonderschone stilte" te vernielen. Bisschops werk toont deze gespletenheid, die hij "split" noemt. Zwart is de weg naar wit. Uit het gedicht 'Split':

Lode Bisschop

Kruisgang
Genade

Er zijn twee polen die ik leugenachtig noem
de ene pool is wit spierwit als mijn vaders haar
als telefoonpotjes als krijtjes die ik breek
voordat ik het zwarte bord beklad
zo wit is de pool die het zendstation is van Gods witte stem

de ander is zwart inktviszwart
een doodgraverspakkleur
ça va seul-schoensmeer

De dichter zoekt het wit in sterk religieus klinkende gedichten. Vaak zijn ze christelijk van toon, soms op de grens van het boeddhisme. Harmonie betekent voor hem: "het rijk met witte herten witte hazen witte honden / waar de mystieke hartslag traag klopt".

Het christelijke klinkt bij hem soms bizar. Op Golgotha plaatst hij het speelgoed van Jezus en "de inkt merk genade" is bereid uit "galnoten van Gimborn" die in de zijden van Christus gestoken zijn. Liefde en dood verhouden zich in zijn poëzie als wit met zwart. Vandaar zijn vele doods- en liefdesgedichten en zijn voortdurende gevecht met het satanische. Een voorbeeld daarvan uit zijn laatste bundel 'Naslaagwerk':

Lode Bisschop leest zijn gedicht
'Pasen' ten behoeve van een
Chroom Digitaal e-card.

INDIVIDUALISME

Toen zei Jezus, het orkest in het hart
van een bezetene ziende, de trommelaars
de paukeniers en fluitisten, het
lawaai van het geschetter
en getrommel aanhorend en zijn oor
verdoofd wetend, met een ongeordende stem:
druktescheppers van duivels, vlieg het heelal in
uit dit huis en de lucht werd vervuld van
alleenstaanden, elk in één ruk eenzaamheid
ongehoord tussen wolken en zon zwartvlekkend
spelend op zijn allenige trommel, pauk en fluit.

Wonderlijke maar getalenteerde literatuur bevat ook Lode Bisschops verhalenbundel 'Kolder om eigen dood'. In het titelverhaal ligt hij zichzelf dood te houden, terwijl zijn familie hem en zijn leven van commentaar voorziet. Er spelen zich Jeroen Boschachtige tonelen af. Belangrijk is de liefde voor de vader, die Lodewijk Geert Bisschop heet. Zijn kinderen trekken met hun dode vader hoog op een plank geheven heel Nederland door om hem in Wildervank te gaan begraven. Maar Lode mummificeert zijn vader, uit liefde. Er is dus sprake van twee dode vaders die ook nog eens samenvallen met de zoon. Dat de lezer geboeid blijft, ligt aan de bijna Middeleeuwse naïviteit waarmee Bisschop schrijft. De bundel bevat ook minder sterke passages, maar het boek als geheel toont een auteur met een bizar talent voor liefde en voor het vertellen van verhalen.

Het werk van Lode Bisschop kreeg positieve recensies van onder meer R.L.K. Fokkema, Gabriël Smit, Hans Werkman en Ronald Westerbeek.

Een voor de NCRV-radio gehouden interview met Lode Bisschop verscheen in het blad Rondom het woord, jg. 38 nr. 4, 1996 (uitgave NCRV Hilversum). Een kopie van dit interview of van het Lode Bisschop-nummer van Chroom uit 1992 kunt u aanvragen bij de redactie.

Inhoud Chroom 1992/2:

Bert van Weenen: Redactioneel
Hans Werkman: Een uur met Lode
Erik Splinter: Gustav Mahler
Jan de Bas over 'Split'
Fotokatern Lode Bisschop
Gedichten van Lode Bisschop:
'Spitse splits', 'Liefdesgang'
'Eenvoud', 'Op het leven van Sterre'
Bert van Weenen over 'Naslaagwerk'

Aanbieding Lode Bisschop-nummer
van Chroom in Amersfoort, 1992.

Van links naar rechts: Bert van Weenen,
Lode Bisschop, Jan de Bas. (Het vierde
lid van de Chroom-club, Alfred Valstar,
was op dat moment niet aanwezig.)