|
Christelijke literatuurcritici
aan het woord
Over het themanummer van Ellips, maart 2003
door Bert van Weenen
Het tijdschrift Bijbel & Wetenschap van de Evangelische
Hogeschool in Amersfoort kreeg onlangs een nieuwe vormgeving en
heet nu Ellips. De redactie van Ellips stelt ook themanummers samen
en voor maart 2003 koos men als thema: christen en literatuur.
Opmerkelijk is de bijdrage van Dirk Zwart waarin hij zijn afscheid
van de literatuurkritiek verwoordt. Vier jaar geleden stond in het themanummer
van Icarus over literatuur op het christelijke erf nog te lezen: "Zwart
zal in beschouwend opzicht een van de dragende krachten van de christelijke
literatuur in de komende jaren worden." Dat lijkt nu van de baan. In
zijn verantwoording voor deze keuze schrijft Zwart onder andere: "Ik
hoef de hele Nederlandse literatuur niet meer 'in de gaten' te houden.
De literatuur-van-christenen nog wel een beetje, want ik zit als eindredacteur
van Liter nog wel in het 'wereldje'. [...] Ik merk dat ik meer gericht
ben geraakt op boeken waarvan het verhaal mogelijke raakvlakken heeft
met het verhaal van mijn eigen leven. [...] Het interesseert mij eigenlijk
helemaal niet zoveel of de auteur van een roman christen is of niet."
Informatie geven over een nieuw boek, voorlichting, dat is volgens Dirk
Zwart de belangrijkste taak van een recensent. De eigen visie van de
literatuurcriticus is daarbij verwaarloosbaar, aldus Zwart.
Twee pleidooien
Deze twijfels over het nut van christelijke literatuurkritiek staan
in schril contrast met de pleidooien van Tjerk de Reus en Hans Werkman
in hetzelfde nummer van Ellips. "Een van de boeiendste zaken van moderne
literatuur is het ontdekken van de levensbeschouwing achter een goed
geschreven roman of dichtbundel," merkt Hans Werkman op in zijn
informatieve maar tevens ethisch getinte artikel over Oek de Jong. "Ook
een literatuurcriticus kan zichzelf niet isoleren van zijn eigen visie
op het leven. Hij zal die geregeld inbrengen in wat hij schrijft, anders
doet hij zichzelf geweld aan." Werkman citeert in zijn apologie de bekende
uitspraak van dagbladcriticus C. Rijnsdorp (1894-1982): "Literatuur
recenseren uit zuiver literair oogpunt is een hogere vorm van scheelzien."
Net als Werkman stelt ook Tjerk de Reus, dat literatuur voluit
levensbeschouwelijk is. Voor auteurs die literatuur vooral zien als
een superieure vorm van vermaak, heeft De Reus geen respect, iets wat
ook duidelijk doorklinkt in zijn recensies voor het Reformatorisch Dagblad,
CV·Koers en het Friesch Dagblad. De nieuwste romans van Adriaan
van Dis, Nelleke Noordervliet en Thomas Rosenboom vallen daarom bij
Tjerk de Reus in ongenade. Wel pleit hij voor terughoudendheid in het
vellen van een godsdienstig oordeel, omdat de zonde en de godsvervreemding
zich nu eenmaal niet zo eenvoudig laten verklaren. Wie zonder zonde
is, werpe de eerste steen.
De vierde bijdrage in Ellips over hedendaagse Nederlandse literatuur
is geschreven door EH-docente Mieke Wilcke-Van der Linden. Zij
heeft samen met een groep studenten de Vlielandtrilogie
van Vonne van der Meer onder de loep genomen. Deze drie boeken kun
je op meerdere niveaus lezen, ze staan vol christelijke symboliek, zo
blijkt. Lang niet alle lezers zullen dat zien, maar "op grond van haar
eigen uitspraken zou ik Vonne van der Meer een christelijk auteur en
de Vlielandtrilogie christelijke literatuur willen noemen," concludeert
Mieke Wilcke. Ook het overzichtje met definities van de term "christelijke
literatuur" waarmee Wilcke haar artikel begint, is helder en "to the
point".
Tolkien
De redactie van Ellips heeft het thema 'Christen en literatuur' breed
aangepakt. Zo schrijft hoofdredacteur Willem J. Ouweneel over 'The Lord
of the Rings' (1954-'55) van Tolkien, spreekt Julia Kuehn over de spirituele
boeken van Marie Corelli (1855-1924), gaat Ouweneel na of een tragedie
christelijk kan zijn en wijst Henk Medema in het slotartikel op het
Boek der Boeken: de Bijbel als het Woord van de drie-ene God.
Hopelijk is deze recensie van Ellips informatief genoeg voor de lezer
om te kunnen besluiten of hij dit tijdschrift wel of niet wil aanschaffen.
Ik zou dat zeker doen, want alleen door zelf te willen investeren
in christelijke literatuur – als lezer, als schrijver, maar
evenzeer als uitgever – kun je er iets van maken. Het scepticisme
van Liter-redacteur Dirk Zwart lijkt mij tamelijk vruchteloos en op
de lange termijn zelfs fataal. Wat meer enthousiasme graag voor literatuur
die juist de levensvragen van gelovigen in het middelpunt stelt!
Leerdam, 6 april 2003
|
