De bundel Woorden om het licht te horen is
verkrijgbaar op de website van Bruna

Een constante stroom

Over 'Woorden om het licht te horen' (2009) van Lenze L. Bouwers

Chroom Digitaal Poëzie, juni 2009

door Alfred Valstar

Als er één wapenfeit is waardoor Lenze L. Bouwers bekend is geworden, dan is het wel het feit dat hij de oude dichtvorm van het rondeel nieuw leven heeft ingeblazen. Hij begon er in de tachtiger jaren mee. Achter elkaar verschenen de bundels 'Rondelen' (1985), 'De route van de rondvaartboot' (1987), 'De schaduw van de buizerd' (1988), 'Biotoop' (1992) en 'Groeiringen' (2002). Bouwers schreef ook andere gedichten (sonnetten) maar die raakten niet zo bekend als zijn rondelen.

Uit de titels die hij voor zijn bundels koos, blijkt de aandacht voor het "ronde" (rondelen, rondvaartboot, groeiringen). Toch is de gekozen vorm slechts middel voor de dichter om zijn persoonlijke taal een podium te geven. Rondelen hebben een verwantschap met de compositievorm in de klassieke muziek van het rondeau of rondo. Daarin staat een thema of liever een melodie centraal die steeds wordt afgewisseld door een variatie op het thema/schema. Er zijn voor die vorm regels, net als voor het rondeel. Opvallend is dat er in deze dichtvorm ook een regel is waarmee geopend wordt, die na het midden (regel 8) wordt herhaald en waar het gedicht mee afgesloten wordt. Het is de kunst deze herhalingen zo argeloos te maken, dat ze gewoon virtuoos in het gedicht thuis (b)lijken te horen.

Rondelen

Nu is er onlangs een nieuwe bundel rondelen van Bouwers verschenen bij uitgeverij Querido, de titel is 'Woorden om het licht te horen' (voorwaar weer een muzikale knipoog). De stijl is hetzelfde; een constante stroom van woorden en zinnen die haast als een golf barokmuziek op je afkomen. Zodra je met lezen begint, dan voel je de beweging van een (rondvaart-)boot. Bouwers is terug met rondelen en het ronde wordt zelfs nadrukkelijk bezongen:

De ronding heeft een eigen zeggingskracht,
zoals een vrucht er is, de aarde, maan.
Hier ben ik, zeg je, streel maar, raak me aan
met huid, je handen, je lippen zo zacht,
speel met mij. Blijf, zeg ik. Moeten we gaan
dan samen in de dromen van de nacht
met voorjaarslicht dat moed inspreekt en lacht:
de ronding heeft een eigen zeggingskracht. […]

Een liefdesgedicht, maar dan wel één dat de hele schepping erbij wil betrekken. Voor wie niet zo bekend is met de vorm van het rondeel, kunnen deze gedichten monotoon overkomen. Door de eendere vorm – de dichter gebruikt slechts af en toe de kleinere rondeelvariant ter afwisseling – zou een beginnend poëzielezer op het verkeerde been gezet kunnen worden. Veel poëziebundels hebben immers qua vorm een meer gevarieerde inhoud. Een dergelijke opmerking hoorde ik iemand onlangs maken.

Maar schijn bedriegt. Elk gedicht gaat bij lezing – en zeker in gesproken toestand – pas echt leven. Misschien moeten deze gedichten door geliefden aan elkaar voorgelezen worden, ook al zijn niet alle rondelen in deze bundel liefdesgedichten. Allerlei emoties en ervaringen krijgen bij Bouwers een plaats, getuige het rondeel op bladzijde 22:

Je leeft niet meer. Je ogen waren bruin
en als je keek was de wereld te groot,
ieder mens ondoorgrondelijk. Een tuin
voor jou zou alle jaargetijden rood
moeten kleuren [...]

Trekdrift

Een gedicht dat mij bijzonder aansprak, was het rondeel op bladzijde 45, dat over een vogelaar gaat en dat bij mij als vogelliefhebber een snaar raakte:

De vogelaar heeft vleugels, snavels lief,
herkent geluiden, leef- en broedgebied,
volgt glijvluchten van de kiekendief,
doorgrondt de trekdrift, zing het liefdeslied

Omdat ik enkele dagen geleden nog zo naar een kiekendief stond te staren, roept dit gedicht het vogelleven voor mij wakker. De kernzin van het gedicht is natuurlijk regel vier: "doorgrondt de trekdrift, zingt het liefdeslied". Voor mij typeert deze regel de hele bundel. Lenze L. Bouwers beschrijft het leven, probeert de "trekdrift" van het leven, van de mensen te doorgronden. Een hele klus en feitelijk doet elke dichter dat. Het mooie bij Bouwers is dat het en passant en met een constante stroom gebeurt. Het deint maar verder en betekenissen worden onopvallend aangereikt.

De bundel is door Querido extra lijvig gemaakt door selecties uit eerdere rondeelbundels van Lenze Bouwers aan deze nieuwe bundel toe te voegen. Een goede introductie dus tot het werk van deze dichter. Extra interessant dus en het maakt de bundel uiterst geschikt om cadeau te doen. Maar een waarschuwing blijft op zijn plaats: laat de gedichten klinken, staar niet naar de vorm. De vent erachter is een mens van vlees en bloed die van zichzelf doet spreken.

Querido, Amsterdam 2009, ISBN 9789021435398

Meer informatie op deze website

• homepage Lenze L. Bouwers

Externe links:

• recensie door Klaas Fraanje in RD 15 juli 2009
• recensie door Johan Reijmerink op Meander 19 mei 2009

AD = Algemeen Dagblad
CW = Centraal Weekblad
FD = Friesch Dagblad
RD = Reformatorisch Dagblad
ND = Nederlands Dagblad
NRC = NRC/Handelsblad
VK = de Volkskrant
VN = Vrij Nederland

Terug naar boven