The Man in White by the Man in Black

Over 'De man in het wit' (2008) van Johnny Cash

Chroom Digitaal Proza, november 2008

door Alfred Valstar

Toen ik voor het eerst las dat Rick de Gier een boek van (niet over) Johnny Cash (1932-2003) in het Nederlands had vertaald, dacht ik: "Welk boek?" Johnny Cash was voor mijn de gevierde artiest, singer-songwriter; een van de country-artiesten die ik altijd gewaardeerd had. De oorspronkelijke uitgave van het boek bleek al in 1986 te zijn verschenen. Om bepaalde redenen bleek het boek nooit eerder door iemand vertaald te zijn en dat was vreemd, we waren toch immers ondertussen tweeëntwintig jaar opgeschoten.

Meer werd me duidelijk toen ik de titel van het boek zag: 'De Man in het wit – een roman over Saulus van Tarsus'. Een voor de hand liggende, quasi grappige titel voor een serieus boek van "the Man in Black", zoals de algemene bijnaam van Johnny Cash luidde. Dat Johnny Cash zich graag spiegelde aan Saulus van Tarsus, de hoofdpersoon van deze roman, zegt veel over wie Johnny Cash zelf was. Een artiest die graag in de kijker stond, Cash zocht het podium en hij was een christen. Hij was een van die gelovigen die de openbare ruimte niet schuwde. Cash wist zich als zanger overal te handhaven en vroeg zich niet af wat gelovigen of ongelovigen van zijn "voorstellingen" vonden. In de laatste jaren van zijn leven kwam hij als artiest sterker voor de dag dan ooit met zijn zogeheten 'American Recordings'.

Historische roman

'De Man in het wit' is een historische roman, maar dan wel één die feitelijk het midden houdt tussen dat genre en een filmscript. Het materiaal ontleende Cash aan de Bijbel, maar ook aan alle andere historische en joods-christelijke bronnen die hij maar kon aanboren. Een groots meeslepend literair werk moet de lezer niet verwachten, wel een gepassioneerd beschreven levensverhaal van een gepassioneerd man die Saulus (Paulus) van Tarsus heette. Saulus was een vurige Jood, een christenvervolger, filosoof, intellectueel, kenner van de Griekse en Romeinse wereld en dus geen eilandbewoner die eenkennig zijn principes herkauwde. Paulus (zo kennen wij hem toch het beste) bewaarde zijn overtuiging juist door zich breed te ontwikkelen. Voor hem was verstand geen bedreiging maar een gegeven mogelijkheid.

Maar goed, Saulus was een christenvervolger van het eerste uur die door geen mens tot staan te brengen was. Cash beschrijft hem zelfs als iemand die door zijn Joodse geloofsgenoten als te fel werd bevonden. We kennen het verhaal uit het bijbelboek Handelingen. Daar brengt Jezus hem zelf door een verschijning – als de Man in het wit – tot staan. Saulus is op dat moment op weg naar Damascus om er zijn vervolgingswoede voort te zetten. Sinds die tijd is de term "Damascus-ervaring" een spreekwoordelijk begrip.

Cash beschrijft de ontwikkeling van Paulus met het volste respect voor alles wat Joods is. De eerste christenen rondom Paulus zijn voornamelijk Joden, op enkele Griekse gelovigen na (die soms al eerder tot het Jodendom waren overgegaan). Al lezend ontdek je dat Cash gedreven wordt doordat hij een parallel ziet tussen zijn eigen leven en dat van Paulus. Ook hij had een hardnekkige natuur en werd alleen door Jezus zelf op een ander pad gebracht. Dat valt uit woorden van Cash zelf af te leiden. De mooiste beschrijving over hoe Johnny Cash als mens en artiest in het leven stond, is van de hand van Bono (van U2) die een "essay" over de zanger schreef. Dat stuk kun je nalezen in het tekstboekje bij de cd 'God' uit de Cash-trilogie 'God, Love, Murder'.

Het laatste taboe

Een groots literair werk is de roman niet, zoals ik al eerder zei, maar het boek leest vlot weg, is toegankelijk en de vertaler heeft zijn best gedaan om het gevoel dat de handeling in het heden plaatsgrijpt, vast te houden. De epiloog en het nawoord zijn ook zeer belangrijk voor het boek, zowel voor het verhaal als om iets van de auteur te begrijpen.

"Welk boek?" had ik me afgevraagd en "waarom heeft het tweeëntwintig jaar moeten duren voor het in een Nederlandse vertaling verscheen?" De antwoorden op deze vragen zijn me tijdens het lezen duidelijk geworden. Het boek 'De Man in het wit' heeft misschien moeten wachten op de visie van Rick de Gier, maar het is ook typisch voor het culturele landschap van onze tijd. In dat landschap is vaak weinig plaats voor uitingen van religieuze noties. Als Johnny Cash een boek over de Amerikaanse Burgeroorlog had geschreven of bijvoorbeeld over de ontsluiting van het westen van de V.S., dan was zo'n boek ongetwijfeld al eerder vertaald. Maar een boek met een religieus onderwerp, tja, daar hangt gauw de geur van een taboe omheen, "het laatste taboe", om Bono nog maar eens te citeren.

Hetzelfde gebeurde met de Cash-film 'Walk the Line', waarin het leven van Johnny en June (Carter) Cash geportretteerd moest worden. De film werd een hit, maar wie de gelovige Johnny en June zoekt, heeft een behoorlijk vergrootglas nodig. Hollywood heeft zo zijn voorkeuren. (Gelukkig heeft T-Bone Burnett de soundtrack gedaan; die is uitstekend verzorgd, om mijn muzikale hart maar even te laten spreken.) Hoe dan ook, hier is de vertaling van de historische roman van Johnny Cash, 'The Man in White', een boek over Saulus, een boek over Johnny. Neem en lees.

omslag Johnny Cash: 'De man in het wit'

Uitgeverij Mozaïek, Zoetermeer 2008, ISBN 9789023992684

Externe links:

• Johnny Cash op Wikipedia
• Walk the Line op IMDB

Terug naar boven