Over christelijke literatuur

Chroom Digitaal Columns, augustus 2000

door Bert van Weenen

De christelijke literatuur van vandaag mag er dan zijn (wat vooral een verdienste is van Bert Hofman en Hans Werkman die indertijd met Woordwerk begonnen), een coherent geheel, laat staan een vruchtbare voedingsbodem, is zij niet. Rondom het tijdschrift Liter opereert een handjevol auteurs, die voornamelijk schrijven voor en over elkaar, daarbuiten is er nog hier en daar een zwervende christen-auteur als Daniël van den Bos of Joke Verweerd, maar dat is het dan ook wel. Kennelijk inspireert de christelijke levensbeschouwing – de verschillende, vaak tegenstrijdige varianten even buiten beschouwing gelaten – slechts zelden tot het schrijven van een literaire tekst. De intellectuele elite op het christelijk erf wordt immers liever dominee of onderwijzer, wat gelet op het halfslachtige beleid van christelijke uitgevers en de voorkeuren van het christelijke lezerspubliek waarschijnlijk ook de beste keus is, niet alleen economisch maar ook sociaal.

Deze dominees en leraren Nederlands willen de literatuur nog wel eens beoefenen als hobby, in hun schaarse vrije tijd, maar aan de frequentie en kwaliteit van hun publicaties valt duidelijk af te lezen dat hun ware roeping elders ligt. Verder dan mooi aangeklede moraal of diepzinnig verpakt gezever reiken hun doelstellingen niet. Er zijn nauwelijks auteurs die op dit terrein hun ziel en zaligheid op het spel zetten om door te dringen tot het walhalla waar literatuur en geloof een inspirerende synthese vormen die leidt tot een product dat de toets der kritiek, ook buiten het getto van Liter, kan weerstaan. Slechts een enkeling trotseert de communis opinio.

Zomaar plompverloren je mening zeggen, dat valt slecht onder christenen (wat overigens geldt voor elke gesloten gemeenschap). Kritische geluiden zijn uit de aard der zaak niet welkom in het christelijke kamp, waar vriendelijkheid en dienstbaarheid prevaleren en voortdurend een aanslag doen op eerlijkheid en gezond verstand, zo zeer zelfs, dat er van echte communicatie vaak helemaal geen sprake is: alles bestaat dan uit geijkte cliché's. En zolang deze conservatieve hegemonie in stand blijft, die niet alleen vernieuwingen maar ook de doorwerking van de traditie belemmert, zal er van de christelijke literatuur, maar ook de christelijke cultuur in bredere zin, weinig terechtkomen. Oprechtheid is wat wij nodig hebben, en de moed om die in praktijk te brengen, tegen alle ongezonde behoudzucht in. De dogma's zijn eeuwig, maar wij mensen zijn gemaakt voor het hier-en-nu.

Camping Wittelterbrug, 18 juli 2000