Drie maanden op weg, een tussenstand

Chroom Digitaal Columns, april 2006

door Bert van Weenen

De boekenweek leek me een mooi moment om de tussenstand op te nemen van wat er allemaal verschijnt op het fascinerende raakvlak van literatuur en religie (meer specifiek: het christelijke geloof in Nederland). De twee belangrijkste publicaties van de afgelopen drie maanden zijn ongetwijfeld 'Aardewerk' van Harmen Wind en 'Kaddish' van Menno van der Beek.

Van Wind hadden we al een handvol sterke dichtbundels; Van der Beek komt nu met zijn derde, na 'Vergezocht' uit 1999 en 'Waterdicht' uit 2002 – wel bij een andere uitgever trouwens. De derde dichter van wie dit voorjaar een recensie-exemplaar in de bus viel, is Jan de Bas. Hij liet zijn vierde bundel 'Dat zijn zo de dingen waar het hier om gaat' – net als 'Vergezocht' uit 2002 – niet volgen door een nieuwe verzameling gedichten, maar door het boekje 'Vrolijke mensen fietsen vaker in de zon': 62 bladzijden met aforismen die dicht aanzitten tegen de miniwijsheden van Rikkert Zuiderveld. "De paashaas is een uitvinding van mensen die vluchten voor het verhaal van de opstanding," schrijft De Bas bijvoorbeeld. Of een aforisme dat herinneringen oproept aan het thema van de boekenweek: "Muziek maakt hoorbaar wat de stilte wil zeggen."

Bij het proza uit christelijke hoek vallen vooral de novelle 'Bladstil' van Leendert van Wezel en het pamflet 'Modern dédain' van Désanne van Brederode op. Twee fraai uitgegeven boekjes die je zeker niet moet laten schieten als je belangstelling hebt voor "christelijke literatuur" in de meest strikte zin des woords. Ook de bundel artikelen die Hans Ester en Frank Dijkstra samenstelden onder de titel 'Beleven en verbeelden', is in dat geval verplichte kost, al was het alleen al voor het opmerkelijke stuk dat Anna Snoei wijdde aan de langzaam uit het zicht verdwenen debuutroman 'De binding' van Daniël van den Bos.

Op avontuur in Mali

Zo'n boek als dat van Daniël van den Bos zou eigenlijk niet vergeten mogen worden. Iets wat helaas niet gezegd kan worden van de lijvige roman 'Sneeuw in Afrika', waarmee de Schoonhovense predikant Frans Willem Verbaas enkele weken geleden zijn entree maakte in het literaire wereldje. Uitgeverij Mozaïek en in het bijzonder vormgever Geert de Koning verdienen een pluim voor de uitstekende vormgeving van Verbaas' roman: luxe, fijnzinnig, bijna perfect. Maar wat vreselijk jammer, dat de bloedeloze stijl waarin dit Malinese avontuur verteld wordt, de redactie kon passeren. Verbaas' verhaal is bijzonder schematisch, op het ergerlijke af, en had zeker de helft korter gekund. Over 'Sneeuw in Afrika' valt geen essay te schrijven, daarvoor is het allemaal veel te eendimensionaal, al suggereert de Afrikaanse context op het eerste gezicht misschien het tegendeel.

Van de onkerkelijke auteurs die in hun literaire werk toch regelmatig iets met het christelijk geloof doen – en daarmee tot het onderzoeksveld van Chroom Digitaal 2000 behoren – kwamen Maarten 't Hart, Jan Wolkers en Rob van Essen elk met een nieuw boek. Geen primair werk helaas, daarvoor moeten we nog een paar maandjes wachten totdat in augustus Maarten 't Harts zestiende roman 'Het psalmenoproer' in de boekwinkels ligt. Desalniettemin drie lezenswaardige boeken: een bundel artikelen over klassieke muziek ('Mozart en de anderen'), een dagboek uit de periode van 'Turks fruit' ('Dagboek 1969') en tot slot een dagboek annex memoires over het laatste levensjaar van de reformatorische schrijver G. van Essen ('Het jaar waarin mijn vader stierf').

Het woeden der gehele wereld

Rest mij alleen nog de filmeditie te vermelden van Maarten 't Harts bestseller 'Het woeden der gehele wereld' (De Arbeiderspers, negentiende druk, met foto's uit de film van Guido Pieters). Al met al geen slechte opbrengst voor de eerste drie maanden van 2006. En met een nieuwe dichtbundel van Henk Knol in het vooruitzicht ('De overtijd'; in juni bij Mozaïek) belooft ook dit jaar geen jaar van ach en wee te worden. In literair opzicht telt het christelijk geloof vandaag de dag zeker mee, met de christelijke poëzie als trotse vaandeldrager voorop.

Overigens is mijn eigen favoriet van de boekenweek 'Hoe van de trap te vallen' van Bernlef: een luchtig, sfeervol boekje met impressies uit het jazzverleden van deze schrijver. Stilistisch – zoals we bij Bernlef gewend zijn – helemaal oké. Op de bijgesloten cd leest Bernlef zijn monoloog 'Gestoord' voor, begeleid door Guus Janssen op de piano. Een schitterend boekje over muziek!

Leerdam, 28 maart 2006

Gegevens van de boeken in genoemde volgorde:

1. Harmen Wind: 'Aardewerk', De Arbeiderspers, 64 blz., ISBN 90-295-6368-0, € 15,95.

2. Menno van der Beek: 'Kaddish', BnM Uitgevers, 48 blz., ISBN 90-77907-22-X, € 7,95.

3. Jan de Bas: 'Vrolijke mensen fietsen vaker in de zon', Kok ten Have, 62 blz., ISBN 90-435-1218-4, € 4,90.

4. Leendert van Wezel: 'Bladstil', De Banier, 96 blz., ISBN 90-336-2840-6, in de actieperiode 15-31 maart € 2,50, daarna € 6,45.

5. Désanne van Brederode: 'Modern dédain', Querido, 48 blz., ISBN 90-214-5313-4, € 5,95.

6. Frank Dijkstra en Hans Ester: 'Beleven en verbeelden', Uitgeverij Mozaïek, 124 blz., ISBN 90-239-1981-5, € 10,50.

7. Frans Willem Verbaas: 'Sneeuw in Afrika', Uitgeverij Mozaïek, 352 blz., ISBN 90-239-9175-3, € 19,50.

8. Maarten 't Hart: 'Mozart en de anderen', De Arbeiderspers, 272 blz, ISBN 90-295-6329-X, € 17,95.

9. Jan Wolkers: 'Dagboek 1969', De Bezige Bij, 160 blz., ISBN 90-234-1882-4, € 18,50.

10. Rob van Essen: 'Het jaar waarin mijn vader stierf', Uitgeverij Atlas, 288 blz., ISBN 90-450-1284-7, € 18,50.

11. Maarten 't Hart: 'Het woeden der gehele wereld', De Arbeiderspers, 312 blz., ISBN 90-295-6387-7, € 12,50.

12. Maarten 't Hart: 'Het psalmenoproer', De Arbeiderspers, 288 blz., ISBN 90-295-6408-3, € 18,95.

13. Henk Knol: 'De overtijd', Uitgeverij Mozaïek, ca. 48 blz., ISBN 90-239-9186-9, ca. € 12,50.

14. Bernlef: 'Hoe van de trap te vallen', Querido, 100 blz., ISBN 90-214-5307-X, € 16,95.