Anna, hest dien bord leeg?

Chroom Digitaal Columns, januari 2000

door Mance ter Andere

Mijn oma is heel oud geworden. Maandagmiddag is ze gestorven, vandaag begraven we haar.

Het is eigenlijk heel raar gegaan. Toen ik haar het eten bracht – boerenkool met worst, daar was ze dol op – hebben we nog een praatje gemaakt. "Ik heb al 'n cadeautje veur die," zei ze. Wij zijn Groningers en in ons dialect beleven we de omgang heel intiem. Alleen als we ons tot God wenden, transponeren we die eerbiedig naar het niveau van de bijbeltaal.

"Doe bist volg'nde week dunderdag toch joarig?" Oma had een fabelachtig geheugen. Alles wat daarin opgeslagen was, van vroeger of van nu, raakte er nooit meer uit. Data, namen, situaties, ze wist ze op elk moment feilloos te reproduceren. En daar was ze trots op. "Twintig worst al." Twintig, en al derdejaars. Ze is trots op me. Ze heeft me vanaf mijn prille begin meebeleefd.

Toen ik haar, een moment later, het schaaltje yoghurt en haar medicijnen bracht, lag ze in het kussen achterover gezakt. Dood. De mond verbaasd open. Ogen als glazen stuiters keken de eeuwigheid in. Poppenogen. Ze was me ineens een eeuwigheid vooruit.

Het bord leeg op de plank, het bestek er netjes naast. Dat iemands levenstijd zo abrupt kan worden stilgezet! Haar aardse wekkertje tikte door. De grote wijzer wees al het volgende moment aan: vijf over half één. Hoe lang was ik weggeweest? Hoeveel zaken neemt eens mens tegelijkertijd waar? Toen pas kwam de schok en als een zilte golf overspoelde me de emotie. Dan ga je finaal kopje onder. Dan hap je naar lucht. Dan schreeuw je om je moeder en mijn moeke was er meteen. Voor haar dezelfde schrik en een even hoge zee. Maar voor haar geen moeke meer om te roepen. Ik nam haar in mijn armen, en zij mij. Onze wangen innig samen, onze tranen vloeiden ineen. Zo hebben wij onze dode beweend. En samen hebben we ons over oma gebogen. Onvergetelijk moment. En moeke zei: "In Christus geborgen bij God." Dat staat ook op de kaart.

Wat heb ik de afgelopen vier rare dagen gedaan? Handen geschud, woorden aangehoord, adressen geschreven, oma's spullen uitgezocht, gehuild, foto's bekeken. Eén foto staat afgedrukt aan de binnenkant van mijn ziel: oma als jonge vrouw. Mijn leeftijd. Ik ben ermee naar de spiegel gelopen. Oma deftig in mantelpak, het volle haar in een losse vlecht. Het is mijn haar. Twee zelfbewuste ogen die vijfenzeventig jaar geleden net nog even geknipperd hebben, want het traanvocht glanst. De altijd wat geprononceerde lippen tot een vage glimlach getuit. Het is mijn mond.

Ze kijkt bijna uitdagend haar toekomst in. Die heeft zich inmiddels voltrokken. In de crisisjaren is ze getrouwd. De oorlog is gekomen. Opa als verzetsman en als onderduiker. Bijna elke twee jaar een baby ("een lutje potje", zeggen wij). "Weest vruchtbaar en vermenigvuldigt en vervult de aarde," Genesis 1 – een Goddelijke opdracht. Het mooie lichaam raakte uit de vorm. Wat ben ik dan slank in mijn nieuwe mantelpak. En niet altijd konden de bordjes helemaal worden gevuld, niet altijd was het lekkere kost. De zorg stond in oma's trekken gekerfd. Maar die is, heb ik gezien, in haar dood daar volledig weer uit weggeraakt. Wel is ze nadrukkelijk al bezig tot stof te vergaan. Vijf dagen is voor een dode een hele tijd. Wij hebben haar vergankelijkheid verborgen in een schitterende kist.

Mijn ome Henk staat achter de katheder ernaast. Daarnet heeft de dominee er gestaan. Wat heeft die dominee eigenlijk allemaal gezegd?

Wat ome Henk vertelt is duidelijk. Oma's leven, onze liefde, Gods zorg. En dan die zin die ik beslist nooit meer vergeet. De Schepper-Vader sprekend ingevoerd: "Anna, hest dien bord leeg? Kom den moar bie mie, wicht!"

Pas onderweg naar het graf, als de ooms, tante Gien en mijn moeke de kist naar buiten hebben gedragen, wordt de essentie van wat me daarin ontroert bij me bewust: God die afdaalt uit de sacrale bijbeltaal en gewoon als een Grunninger Pabbe noast ons komt stoan.