|
|
 |
| Weblog | Proza | Poëzie | Columns | Audio | Zoeken |
|
Neoromantiek op evangelische grondslagOver 'Zachte feiten' (1997) van Jan de Bas en 'In handen' (1997) van Anton KortewegChroom Digitaal Poëzie, mei 2001 door Bert van Weenen Vrijwel gelijktijdig verschenen er onlangs nieuwe bundels van twee dichters die ik met meer dan gewone interesse lees: 'In handen' van Anton Korteweg (geb. 1944) en 'Zachte feiten' van Jan de Bas (geb. 1964). Vooropgesteld dat 'Zachte feiten' (Kok, 48 p., fl. 22,50) een geslaagde, zij het wat te gevarieerde bundel tragikomische poëzie is (cf. mijn recensie in Concept 1998/2), wil ik me in dit stukje beperken tot het neoromantische aspect ervan. "Ondanks hun ouderwets romantische stijl, die zo nu en dan een hoog 'Pieter Bas'-gehalte heeft, zijn deze gedichten in de kern heel realistisch en ook wel op het confidentiële af openhartig." Dit schreef Peter de Boer in Trouw over de poëzie van Anton Korteweg (31.10.1997) en ik zie hier veel verwantschap met het werk van Jan de Bas. Ook andere kenmerken van Kortewegs gedichten die De Boer signaleert - studentikoos, huiselijk, cabaretesk, existentieel, hortend - zijn zonder veel moeite aan te wijzen in 'Zachte feiten' en De Bas' vorige bundels 'Hard wegwandelen' (1990) en 'Pakhuis van verlangen' (1994). De gedichten van Jan de Bas sluiten zo te zien aan bij de neoromantische poëzie van dichters als Gerard Reve, Gerrit Komrij, Anton Korteweg en Kees Ouwens, een poëzie die Hugo Brems in zijn essay 'Een dodelijke dorst naar tederheid' typeert als "de uitbreiding van een typische studentenpoëzie, die een intellectualistisch spel speelt met gevoel en ironie" ('Al wie omziet – opstellen over Nederlandse poëzie 1960-1980', Antwerpen 1981, p.52). Ook dit klopt met het plaatje. Over het algemeen is De Bas speelser met de taal dan Korteweg, die het meer zoekt in ironische verdraaiingen van clichés: de nar tegenover de pierrot. Ergens schrijft Korteweg wel dat zijn troost bestaat uit zieke grappen ('Parakleet' in 'Eeuwig heimwee drijft hem voort') maar zijn poëzie is toch vooral getemperde weemoed. Een implicatie die uit de tegenstelling nar-pierrot volgt is dat de relatie tussen dichter en publiek bij De Bas directer is dan bij Korteweg. De nar wil direct gehoord worden en wil direct respons, de pierrot is veel meer in zichzelf gekeerd. Dat is een opmerkelijk verschil tussen deze dichters die qua thematiek zoveel met elkaar gemeen hebben! Korteweg is trouwens ook veel implicieter in zijn woordgebruik: leg de openingsgedichten van 'Zachte feiten' en 'In handen' maar eens naast elkaar en u zult zien wat ik bedoel. De link die Peter de Boer in het citaat legt tussen Korteweg en Godfried Bomans, kun je overigens net zo goed aanwijzen bij Jan de Bas. Jan Blokkers bespreking van Bomans' bijdragen aan de Volkskrant werd op de voorpagina van diezelfde krant aangekondigd met 'Godfried Bomans was de schrijvende hofnar van zijn tijd' (14.11.1997). Blokker wijst Bomans aan als een van de hofnarren die in de jaren vijftig voor stijlvolle maar weinig geëngageerde humor zorgden. De techniek van de uitvergroting, de retorica, de hang naar het absurde - je kunt het ook allemaal terugvinden bij Jan de Bas, die bovendien net als Bomans verslingerd is aan Sinterklaas. Al met al lijkt de conclusie duidelijk. De Bas' gedichten zijn spitser dan die van Korteweg, maar hebben minder emotionele draagwijdte. Ik denk dat dat met name komt door de terughoudendheid die bij De Bas ontbreekt: zelfs zijn sterkste "grappen" zijn, ondanks de inherente religieuze thema's, te eendimensionaal om de aandacht lang vast te kunnen houden. Jan de Bas bevindt zich volgens mij op een tweesprong in zijn dichterscarrière: of hij gaat verder als dichter-cabaretier, waarbij hij het vooral van podiumoptredens zal moeten hebben, of hij gaat bij zichzelf te rade om te komen tot een meer ingetogen, meer levensechte dichtkunst. De eerste weg is niet slechter dan de tweede, maar zelf zou ik de voorkeur geven aan meer poëzie en minder grappigheid. Een volgende bundel zal hierover waarschijnlijk wel uitsluitsel geven. Proefnummers van Concept zijn aan te vragen bij de redactie: Postbus
1313, 1200 BH Hilversum, telefoon |
|
Eerder verschenen in Chroom 1998/1 Meer informatie op deze website:
Externe links:
Overige bronnen:
AD = Algemeen Dagblad |
|
|
|
|
|
Chroom Digitaal: online vraagbaak voor religieuze en christelijke literatuur |
