|
|
 |
| Weblog | Proza | Poëzie | Columns | Audio | Zoeken |
|
Vakantieverhalen over de liefdeOver 'Ik kan je niet vergeten' (2003) van Enny de Bruijn e.a.Chroom Digitaal Proza, juli 2003 door Bert van Weenen Op een rare plaats – namelijk in een recensie van twee verhalenbundels van Manon Uphoff en Mensje van Keulen – deed Enny de Bruijn onlangs een paar opmerkelijke uitspraken over het doel van christelijke literatuur. Nadat zij het werk van Manon Uphoff uitvoerig heeft geprezen, schrijft De Bruijn dat de meeste christenschrijvers van dit moment dit niet voor elkaar krijgen. "Misschien komt dat wel door een bepaalde onschuld – of naïviteit –, die hen verhindert de duistere betekenissen van de taal te doorgronden. Misschien schrikken ze terug voor de rauwe kanten van het bestaan en van hun eigen persoonlijkheid, zijn ze bang voor hun eigen onderbewuste en houden ze de deur daarnaartoe liefst stevig gesloten. Maar daarmee missen ze ook een bepaalde gevoeligheid voor woorden en beelden, waardoor hun verhalen aan de oppervlakte blijven. Ze hebben geen macht meer – en dat terwijl juist het christendom in staat zou moeten zijn tot taal die de werkelijkheid van de diepst mogelijke betekenissen voorziet." Doorleefd geloofMet die laatste zin ben ik het voor 100% eens. Als je het hebt over de vakkennis en ervaring die nodig is voor het schrijven van sterke psychologische verhalen, lijkt mij bij het tweede punt – de levenservaring waaruit iedere auteur nu eenmaal put – een doorleefd geloof prima van pas te komen. Op een bijeenkomst van de auteursvereniging Schrijvenderwijs had ik hierover onlangs een discussie met Bert Hofman, een van de oud-redacteuren van het christelijke literaire tijdschrift Woordwerk. Volgens Hofman is de psychologische roman voor christen-auteurs een onbruikbare vorm; in Nederland zul je ook geen voorbeelden van literaire christelijke romans vinden. Ook al heeft Bert Hofman wat het laatste betreft grotendeels gelijk, dan is dat natuurlijk nog geen reden om er maar mee te stoppen. Volgens mij moet het mogelijk zijn om ook als christen een literaire roman te schrijven waarin je hele leven op overtuigende manier uitkomt. Geloof zonder diepgang lijkt mij sowieso al een "contradictio in terminis". Bij uitgeverij Kok is nu een bundel met verhalen verschenen waaraan we bovenstaand uitgangspunt kunnen toetsen. Deze mooi uitgegeven bundel heet 'Ik kan je niet vergeten – verhalen over liefde' en bevat elf verhalen van zeven auteurs, waaronder een van Enny de Bruijn. 'Diep water' van Enny de Bruijn is een netjes geformuleerd verhaal met puntige dialogen over een buitenechtelijke liefde. Een schrijver die werkt aan een boek over de kruistochten en de vrouw die dit boek illustreert, worden verliefd op elkaar, maar geven daar – gelukkig – niet aan toe. Het loopt met een sisser af: "Johannes gaat zich straks wijden aan het boek over de Broeders des Gemenen Levens dat hij al jaren wil schrijven. Illustraties heeft hij niet nodig, alleen een omslag. Over een jaar of drie misschien. Ze zullen elkaar nog wel eens zien, op een receptie of een beurs. Een handdruk, een blik. Maar ze gaat niet bij Eva [Johannes' wettige echtgenote; BVW] op de koffie, dat in ieder geval niet." De perspectiefwisselingen in De Bruijns verhaal zijn functioneel, maar niet overal even bevredigend. In een aantal andere verhalen uit 'Ik kan je niet vergeten' werkt deze compositietruc trouwens nog minder. InternetliefdeBehalve bij 'Diep water' van Enny de Bruijn heb ik ook een plusje gezet bij de verhalen 'Troost' van Niek Sterk en 'Mutatie' van Marjo van Vuuren. Sterk produceerde een redelijk verhaal over een eenzame Tsjech die troost vindt bij een radioprogramma met klassieke muziek, waarna deze eenzame man de presentatrice met de magische stem in levende lijve ontmoet in een stadsbus. 'Mutatie' van Marjo van Vuuren is een acceptabele schets van een driehoeksrelatie van een man met twee mooie tweelingzussen. Helaas staat dit goed geschreven verhaal ingeklemd tussen twee bijzonder slechte verhalen van dezelfde schrijfster. 'Cheating & Chatting': een ongeloofwaardig verhaal over internetliefde, verteld in het irritante damesbladentaaltje dat je bijvoorbeeld ook tegenkomt in de verhalen van Joke Verweerds bundel Binnenstebuiten. 'Robin': een zeurverhaal over de ontmoeting met een meisje dat na uitvoerige gesprekken over liefde en geloof eindelijk durft te bekennen dat ze... lesbisch is! Een climax die uitsluitend in bepaalde christelijke kringen een schok bij de lezer zal veroorzaken; ik kreeg er zelf een beetje rare smaak van in mijn mond. Dat 'Ik kan je niet vergeten' afsluit met het slechtste van alle elf verhalen, vind ik betreurenswaardig. Mijns inziens had de bundel beter kunnen eindigen op bladzijde 183. Twee verhalen van Marjo van Vuuren was ook beter geweest voor de balans in het hele boek. Maar goed. De overige verhalen, van Marie van Beijnum, Els Florijn, Dolores Thijs en Elly de Vries, vond ik matig. De oorzaak daarvan ligt volgens mij vooral in de manier van vertellen. Zelfs bij een interessant plot wordt alles toch te snel neergezet, met voorspelbare woorden en beelden. Taalmuziek, om dat zo maar eens te noemen, heb ik in de hele bundel nergens aangetroffen. Uitgezonderd de compacte, trefzekere stijl van Enny de Bruijn, vertonen de verhalen in 'Ik kan je niet vergeten' weinig tot geen vernieuwing wat de taal betreft. Qua stijl zijn ze erg vlak. Daar moet toch meer van te maken zijn. LiefdestragiekVoor een tragisch liefdesverhaal kun je mij midden in de nacht wakker maken. In mijn kaartenbak met beschrijvingen van novellen wordt de top-3 gevormd door tragische liefdesverhalen van Willem Frederik Hermans, Jeroen Brouwers en Adriaan Morriën, op de voet gevolgd door een lang verhaal van Stephan Enter. Hoe dikwijls heb ik sinds 1980 'Homme's hoest' van Hermans al niet herlezen, terwijl achtenzestig pagina's lang mijn keel bijkans werd dichtgeknepen... Hoe droevig word ik niet wanneer ik Brouwers' meesterlijke novelle 'Zonder trommels en trompetten' uit 1973 herlees... En tranen wellen op in mijn linker- en rechterooghoek bij lezing van 'Rendez-vous' van Adriaan Morriën (oorspronkelijk verschenen in 1939) en 'Schijngestalte' van Stephan Enter (uit de bundel 'Winterhanden', G.A. van Oorschot, Amsterdam 1999). Ook bij romans heeft liefdestragiek dit effect op mij. Ik noem slechts 'Zuster ter zee' (1949) van Adriaan van der Veen, 'Vanwege een tere huid' (1973) van Anton Koolhaas, 'Voeten in de aarde' (1980) van Dingeman van der Stoep en 'De zilveren kogel' (1984) van A. Alberts: vier boeken die mij tot tranen toe weten te ontroeren. Waarom werkt dit bij de verhalen in 'Ik kan je niet vergeten' niet? Ik denk: voornamelijk door het gebrek aan scherpe details. De psychologische portretten in deze bundel blijven naar mijn gevoel te veel aan de oppervlakte. Juist als iemands geest wordt geteisterd door liefdesverdriet of het gemis van een dierbare, komen de dingen om hem heen in een ander licht te staan, ziet hij zijn omgeving en verleden plotseling anders. Maar of de hoofdpersoon nu een man of een vrouw is, erg veel drama komt er in de verhalen van 'Ik kan je niet vergeten' niet voor. Ze maken de wanhoop niet invoelbaar en dat is een essentieel gemis. Echt gevaar dreigt er in deze verhalen niet. Alles kabbelt rustig verder. In dat opzicht dus een leuk boek om mee te nemen op vakantie, om te lezen op het strand of aan een beekje in Frankrijk of Italië (lees 'La caseta' van Dolores Thijs!). Hard werkenBij Boekencentrum hebben ze een imprint voor fictie (Mozaïek) waaronder ze rijp en groen op de markt brengen; bij Kok hebben ze een literaire serie 'Kok Roman', onder redactie van Beppie de Rooy, waarin opeens ook verhalenbundels moeten passen... Niet alleen de christelijke schrijvers maar ook hun uitgevers kunnen nog wel wat kennis en ervaring gebruiken, zo blijkt. Literatuur is hard werken, met volledige overgave, zonder toe te geven aan wensen vanuit de markt. Als díe houding er maar is, dan komt het vast en zeker dik in orde met de christelijke literatuur in de eenentwintigste eeuw. Leerdam, 15 juli 2003 |
|
Kok, Kampen 2003, ISBN 90-435-0719-9 Externe links:
AD = Algemeen Dagblad |
|
|
|
|
|
Chroom Digitaal: online vraagbaak voor religieuze en christelijke literatuur |
