Ongewoon reisverhaal

Over 'Het godencomplot' (1999) van Elle Eggels

Chroom Digitaal Proza, 31 januari 2000

door Douwe de Vries

Enthousiast was ik niet over de debuutroman van Elle Eggels (1946), 'Het huis van de zeven zusters', die vorig jaar verscheen; in het bijzonder de structuur van de roman was nogal rommelig. Hetzelfde kan gezegd worden van haar boek 'Het godencomplot', maar het gaat hier niet om een gewone roman maar, zoals op de achterflap wordt meegedeeld, een spiritueel reisverhaal. In reisverhalen hoeft in principe niet meer structuur te zitten dan dat een, in de beleving van de schrijver, bijzondere reis bijna letterlijk op de voet wordt gevolgd. En zelfs wanneer de chronologie wordt doorbroken, kan een reisverhaal best belangwekkend zijn.

Reisavonturen

'Het godencomplot' van Elle Eggels is geen gewoon reisverhaal in de zuivere betekenis van het genre, maar het boek balanceert op de rand tussen een reisbeschrijving en een gewone roman. De auteur vertelt hoe ze van haar hoofdredacteur de opdracht kreeg een reisverhaal te schrijven over Zuid-Amerika. Het moest een "sterk verhaal" of een "bloedstollende vertelling" worden, dat zou meedingen in een wedstrijd. Hét moest allemaal gebeuren in zes weken voor een klein budget. Elle Eggels nam de uitdaging aan zonder, zoals ze zelf schrijft, te beseffen aan welke ontberingen, maar ook bijzondere ervaringen ze bloot kwam te staan. De meeste, je mag wel zeggen: avonturen die ze in 1996 tijdens een tocht door Guatamala, Mexico en de Amerikaanse staat New Mexico beleefde, hebben werkelijk plaatsgevonden, maar tijdstip en locatie heeft ze in de tekst veranderd. Enkele personages die een rol spelen in haar boek zijn "samengesteld" uit verschillende mensen.

Zuid-Amerika

Hoe dan ook, 'Het godencomplot' is een bijzonder verhaal geworden, waarin de aanvankelijk bedeesde en vooral verbaasde reizigster uit het van alle comfort voorziene rijke Westen, uitgroeit tot een zelfbewuste vrouw die zich bij wijze van spreken geen knollen voor citroenen laat verkopen. Haar nieuwsgierigheid naar alles wat vreemd is en vaak ook een mystieke lading heeft, doet weldadig aan. Haar beschrijving van allerlei krakkemikkige vervoermiddelen, slaapgelegenheden die je je beste vrienden niet zou toewensen, de bittere armoede en de meedogenloze strijd om het bestaan in Zuid-Amerika zijn op zichzelf best interessant, maar dat verhaal is bekend.

Maya-cultuur

De aantrekkingskracht van haar boek wordt uitgeoefend door haar verhalen over de Maya-cultuur, over de mystieke godenwereld die, zoals alle mythologieën in de wereld, sterk verbonden is met de wisselingen in de natuur. Eenmaal aangekomen in Guatamala beseft Elle Eggels al snel dat het schrijven van reisverhalen over een mix van New Age, Latijns-Amerikaanse folklore, ook nog vermengd met verhalen over ruimteschepen en buitenaardse beschavingen, niet erg voor de hand ligt. Ze komt in Guatamala in contact met een kolonie van New Agers die de Maya-kalender al te gemakkelijk verbinden met een mystieke levenscyclus.

Verliefd

Een beschrijving uit het boek over een marktplein in San Cristóbal de las Casas: "De zócalo is het centrum van een universum waar zielen uit verschillende dimensies langs elkaar heenlopen en alleen zij die op dezelfde frequentie zitten kunnen elkaar ontmoeten. De trotters zitten hier om hun avonturen uit te wisselen en de filosofen van Mexico schuiven vaak aan om te vertellen over hun geloof in een leven met een ándere harteklop..." Aanvankelijk bekijkt de schrijfster al die, in westerse ogen mystieke rituelen van de Maya-cultuur met haar zonneceremonies en leermeesters die het allemaal lijken te weten, met de nodige scepsis, maar vanaf het moment waarop ze de Amerikaanse fotograaf Nelson ontmoet, laat ze meer haar gereserveerdheid varen. Ze leert van de Amerikaan dat ze haar uitgaanspatroon, "dat de geur van een klooster" had, drastisch moet veranderen. Ze wordt zelfs verliefd op Nelson en gedeeltelijk door zijn bemoeienis hervindt ze, na aanvankelijk min of meer uit het lood te zijn geslagen door de cultuurschok, haar geestelijk evenwicht. Ze houdt de opdracht van haar hoofdredacteur voor gezien en reist via Mexico naar het zuiden van de VS.

Persoonlijk

Onderweg maakt ze kennis met talloze uitingen van een cultuur waar westerlingen geen weet van hebben. Het fascinerende van Eggels' beschrijving is dat ze mensen van vlees en bloed en vooral haar conversatie met hen in haar boek een prominente plaats geeft. Daardoor krijgt haar boek een heel persoonlijke notie, die je in reisverhalen niet zo vaak aantreft. Bovendien laat haar verwondering over alle indrukken die ze opdoet, ook in de persoonlijke contacten met de mensen die haar vrienden worden, haar niet in de steek. Ook dit boek van Eggels heeft een brokkelige structuur, maar dat stoort nu niet.

Eerder gepubliceerd in het Friesch Dagblad, 8 december 1999

Vassallucci, Amsterdam 1999, ISBN 90-5000-126-2

Meer informatie op deze website:

Externe links:

• Monica van den Berg in het Reformatorisch Dagblad
• Uitgeverij Vassallucci

Overige bronnen: