Rumoer rond christelijk actieboek

Over 'Een steenworp afstand' (1999) van Ronald Westerbeek e.a.

Chroom Digitaal Proza, september 2000

door Bert van Weenen

Ter gelegenheid van de Boekenweek 1999 brachten Hans Werkman en Dirk Zwart een aantal verhalen bijeen die volgens hen typerend zijn voor de christelijke literatuur. Acht verhalen zijn het geworden, die samen het CLK-actieboek 'Een steenworp afstand' vormen dat u voor een gering bedrag kunt aanschaffen in christelijke boekhandels. Het verhaal van Wim de Gelder, waaraan de titel van de bundel is ontleend, is door de perfecte stijl het beste verhaal in dit actieboek. Maar ook de overige verhalen, alle afkomstig uit de christelijk literaire tijdschriften Woordwerk en Bloknoot, zijn van goede kwaliteit.

In hun voorwoord verantwoorden Werkman en Zwart zich voor de gemaakte selectie. Uitgangspunt is uiteraard de literaire kwaliteit geweest en als extra selectiecriterium gold dat romanfragmenten en reeds gebundelde verhalen moesten afvallen. Daardoor ontbreken in 'Een steenworp afstand' Pieter Nouwen, Meint R. van den Berg, C.C. Goslinga en Piet Los.

Gerrit Kraa

Waar de redacteuren echter niet op ingaan, is het ontbreken van het verhaal 'Mes in de rug' waarmee Gerrit Kraa in 1994 de Woordwerk-verhalenwedstrijd won. "Tegen dit verhaal hadden ze bij het Christelijk Lektuur Kontakt zoveel bezwaar, dat we 't niet konden opnemen," zegt Hans Werkman hierover. "Dirk en ik hadden het wel geselecteerd."

De auteur van het afgewezen verhaal reageert enigszins gelaten. "Het CLK stelt zichzelf een onmogelijke opgave," vindt Gerrit Kraa. "Ze willen iedereen behagen die de doelgroep is toegedaan. Het ei mag dus nooit te hard of te zacht gekookt zijn. Het beoogde geschrift bevat dus al heel gauw te 'zware' of te 'lichte' elementen. En humor en religie, lachen en geloven, nou, nou, nou. Maar dat is een aloud probleem."

Kraa kan wel begrip opbrengen voor deze milde vorm van censuur. "Ik weet alleen niet of ik het ook wíl. Overigens zou ik het accent wat meer willen verschuiven in de richting van de redactie. Makkelijk praten, maar als ik daarin zat, zou ik gedegen vragen naar dat 'behoudens goedkeuring van het CLK-bestuur'. Zo'n bepaling is vragen om moeilijkheden. Dan volgt er een afweging en dat leidt tot opportunisme. Het is dan toch attractiever om één verhaal te weigeren dan een complete bundel op te offeren."

Verhalenwedstrijd

'Mes in de rug' werd in september 1994 gepubliceerd in Woordwerk 47, samen met 'Farooq' van Ronald Westerbeek (tweede prijs) en 'Paradijs' van Dingeman van der Stoep (derde prijs). Het is een gematigd kritisch en vooral ook humoristisch verhaal over de vraagtekens die je kunt zetten bij de dogma's over goed en kwaad. "Stenen in de vijver der zekerheden" noemt Kraa ze. Een fragment:

"Naats Melkerink, die elke dag zes glazen jenever dronk om de pieren dood te houden, zoals hij zelf beweerde, zakte midden in een heftige discussie over de prijs van een mud aardappelen plotseling op de stoep van zijn stamcafé in elkaar om voor dood te blijven liggen. Nog een geluk dat de wijkzuster, een zo goed als nieuwe aanwinst van de kruisvereniging, net voorbij fietste. Ze viste zijn gebit uit de mond, hapte toe en bleef zijn longen vol lucht persen tot hij, toch weer bijgekomen, in een ambulance werd geschoven, een gifgroene Studebaker. De zuster riep Naats nog na dat dit eens was maar nooit meer, terwijl ze walgend langs haar lippen wreef."

Gerrit Kraa acht zijn verhaal niet minder christelijk dan bijvoorbeeld 'Hofnar' van Hans Werkman, dat wel in het actieboek is opgenomen. "Een verhaal is christelijk of het is niet-christelijk, minder of meer christelijk bestaat niet. Dacht ik. Mijn opvatting van christelijke literatuur verschilt niet wezenlijk van die van het CLK. Het CLK streeft – mag ik veronderstellen – naar het in christelijke zin doordesemen van onze samenleving. Daar voel ik ook alles voor, al ben ik huiverig voor al te hoog gegrepen woorden. Wij verschillen alleen van mening over wat nog net kan of niet kan."

"Het CLK heeft geen contact met mij gezocht om hun beslissing toe te lichten. De redactie heeft dat wel gedaan. Het CLK heeft mij intelligent genoeg geacht om ook zo te snappen dat men aldus besliste. Dat waardeer ik zeer. Als je er geen bezwaar tegen hebt, zet ik nu even het raam open voor wat frisse lucht."

Mance ter Andere

Overigens werd er al eerder een verhaal door het CLK afgewezen, namelijk de als actieboek bedoelde novelle 'De rand van het heelal' van Mance ter Andere. Ter Andere, wiens novelle uiteindelijk toch verscheen bij uitgeverij J.H. Kok te Kampen, tilt er niet meer zo zwaar aan. "Ik heb allang iets als: ach, ze doen maar. Je moet je er in elk geval niet over opwinden. Tenslotte hebben we nu alle belangrijke hedendaagse christelijke schrijvers, of bijna christelijke schrijvers, op één na dan, bijeen in een paar bladzijden. Da's waarachtig niet niks!"

Volgens redacteur Hans Werkman was men bij het CLK bang, dat de eerste pagina's van 'Mes in de rug', waarin een gebed wordt weergegeven, bij orthodoxe lezers verkeerd zou vallen. "Het is denk ik raadzaam om de manier waarop het CLK-actieboek wordt samengesteld te heroverwegen. Het literaire karakter ervan sluit misschien niet zo goed aan bij de doelstelling van het Christelijk Lektuur Kontakt."

Eerder gepubliceerd in het Friesch Dagblad, 17 maart 1999

Boekencentrum, Zoetermeer 1999, ISBN 90-239-9009-9
in samenwerking met het Christelijk Lektuur Kontakt en het Christelijk Literair Overleg

Meer informatie op deze website:

• interview met Jaap Zijlstra over 'De glazen schelp' (CLK-aktieboek 2000)

Externe links:

• recensie door Rien van den Berg in ND

Overige bronnen:

• artikel van Theo Klein in FD 20 maart 1999
• brief van Hans Werkman in FD 18 maart 1999
• recensie door Tjerk de Reus in Koers 12 maart 1999
• column door Arie Verhoef in Visie 1999, week 10
• recensie door Douwe de Vries in FD 10 maart 1999
• artikel door Peter Sierksma in Trouw 8 maart 1999

CW = Centraal Weekblad
FD = Friesch Dagblad
RD = Reformatorisch Dagblad
ND = Nederlands Dagblad

Ontbreekt er een recensie? Stuur een e-mail aan de redactie.

Terug naar boven