Weblog | Proza | Poëzie | Columns | Audio | Zoeken

 

Vocht op de huid van de rots
dat niet meer verijst

Over 'Tot al het harde zacht is' (2006) van
Inge Lievaart

Chroom Digitaal Poëzie, januari 2007

door Henk van Loenen

Toen ik de bundel 'Tot al het harde zacht is' in handen kreeg en doorbladerde, leek het me goed om eerst de 'Verzamelde gedichten' van Inge Lievaart (1917) door te nemen. Natuurlijk had ik wel eens een gedicht van haar gelezen, maar haar gehele werk kende ik niet. Uit de overvloed aan bekende en minder bekende dichters had ik haar tot op heden eenvoudigweg nog niet gekozen. Men kan niet alles lezen.

Gelukkig zag ik op tijd het voordeel hiervan in: ik kon haar nieuwe bundel onbevooroordeeld lezen. Ik geef meteen maar een voorbeeld van de losse, aan de haiku verwante stijl die Lievaart hanteert:

bijna tegronde gaand in de ver-
vuiling van het verval
speuren naar sporen van
zuiver water een
geur van leven
komend van bovenstrooms

Ze weet met haar open gedichten, min of meer vrij van vorm, onregelmatig van lengte en strofe-indeling en vrijwel zonder leestekens, te ontsnappen aan de clichés. En dat is niet gemakkelijk gezien de overbekende thematiek van deze bundel. Haar sterkste wapens: weloverwogen woordkeuze en de kunst van het weglaten.

Geduld

Het is allemaal begonnen met een stem, zegt ze in het gedicht waarmee de bundel opent: "Een stem zei: jij". De eerste afdeling van de vier, 'Water in het versteende', verbeeldt haar getuigenis van het wonder dat het water (leven) ontspringt uit het versteende (de dood).

Water, steen, licht, vuur – Inge Lievaart gebruikt bij voorkeur natuurbeelden. Dit maakt haar gedichten tijdloos maar ook wat al te abstract. Zo hartstochtelijk verlangt ze naar een wereld waarin al het harde zacht is geworden, dat ze inzoomt op de kleinste verkleuring: "vocht op de huid van de rots". Zo moeizaam komt het Koninkrijk. Er zit vaak niets anders op dan wachten, met heel veel geduld, het leven verstart steeds opnieuw. Hoe lang moet dit nog duren? En als dan eindelijk de tijd om is, bedenkt ze alvast, zal er geen tijd meer zijn.

Over tijd gaat de tweede afdeling: 'Hoe het begon'. Ook hier een stem, in dit verband die van de moeder. Bij haar op schoot was de wereld nog veilig en vredig. Maar al gauw spreken deze gedichten van donkerte, twijfel en leegheid. Ook hier had wat meer "wereld" binnen mogen komen. Het blijft allemaal wat afstandelijk.

Iets donkers

'Een hand die vangt', de derde afdeling, spreekt van "de gebalde anti-macht" die het zachte weer hard maakt en zelfs vernietigt. In die worsteling snakt de mens naar adem:

en wij daartussen:
een stofje in de storm
een vlokje in de chaos
deel van het nee en toch van het ja

Heel sterk brengt Lievaart die benauwenis in beeld in het gedicht 'Iets donkers':

Gezuiverd het huis
hoe luchtig is het hoe rustig
hier binnen te slapen heel diep

sprong er een deur uit het slot
kierde misschien een venster
kwam er een barst in een ruit

iets dat er niet hoort te zijn is
ongemerkt binnengekomen iets
donkers knaagt aan het licht

met een schok is het weten ontwaakt
dat buiten iets blijft dat belaagt
en binnen iets neigt naar verraad

Maar "geen donker is zo dicht / geen vallen gaat zo diep / of Hij is daar / een glimp van licht / gebaar dat draagt". Het is de hand van Christus die haar vangt.

Hemel op aarde

In de laatste afdeling, 'Door het voorbijgaan heen', gaat de dichteres in op de belofte dat weliswaar het leven, het warme lichaam, de adem voorbijgaat, maar ook de dood. De stem uit het eerste gedicht klinkt ook in het laatste gedicht. Als dan eindelijk al het harde zacht is geworden, mag de hoorder het ook zien: de hemel op aarde.

De levenslange omgang met de Ene wordt – en dat is de kracht van deze goed gecomponeerde bundel – toch weer als nieuw beleefd en tastend onder woorden gebracht. Dat deze "grande dame" van de christelijke literatuur tot op zeer hoge leeftijd zo licht en ontvankelijk formuleert, dwingt respect af.

 


inge lievaart: tot al het harde zacht is

Uitgeverij Kok, Kampen, ISBN 90-435-1300-8


Meer informatie op deze website:

Externe links:

Overige bronnen:

  • recensie door Gerda van de Haar in Liter 46, juni 2007
  • recensie door Albert van Zanten in RD 6 juni 2007

AD = Algemeen Dagblad
CW = Centraal Weekblad
FD = Friesch Dagblad
RD = Reformatorisch Dagblad
ND = Nederlands Dagblad
NRC = NRC/Handelsblad
VK = de Volkskrant
VN = Vrij Nederland

Terug naar boven

 

 

 

Chroom Digitaal: online vraagbaak voor religieuze en christelijke literatuur