Matsier leest de bijbel boek voor boek

Over 'De bijbel volgens Nicolaas Matsier' (2003)

Chroom Digitaal Proza, maart 2003

door Bert van Weenen

"Het aardige van de bijbel is dat er nooit alleen maar staat wat er staat: alles is namelijk open voor interpretatie. En geen enkele interpretatie zal ooit afdoende of zelfs maar toereikend kunnen zijn." Aldus de schrijver Nicolaas Matsier in zijn nieuwste boek 'De bijbel volgens Nicolaas Matsier'.

Matsier beschouwt de bijbel als "een hoogst bizarre bibliotheek, waarin een heleboel genres vertegenwoordigd zijn: verhalend proza, poëzie, aforismen, geschiedschrijving". Als literair deskundige beperkt hij zich tot het afzonderlijk lezen van diverse schriftgedeelten. Van de eenheid die gelovigen erin zien, houdt Matsier zich verre. "In hoeverre de diverse boeken die tezamen de bijbel vormen samenhang vertonen is na drieduizend jaar jodendom en tweeduizend jaar christendom als vraagstuk een gotspe. Geen boek dat in zo'n niet aflatende eeuwenlange krachtsinspanning tot eenheid gelezen is als de bijbel. Tot een eenheid die dan ook evenveel schakeringen vertoont als er scheurmakers en nieuwe eenheidsstichters geweest zijn onder de vrome lezers."

Een visie die voor kritiek vatbaar is, getuige bijvoorbeeld deze vroege reactie van G.B.D. van Schaik uit Wormerveer in NRC Handelsblad van 17 april 1997: "Iedereen die maar enigszins thuis is in de Bijbel weet dat al de offers uit het Oude Testament heenwijzen naar hét offer dat Jezus Christus op Golgotha zou brengen. Dat heeft Abel begrepen, terwijl Kaïn met de vruchten van zijn eigen werk voor God dacht te kunnen verschijnen. Vandaag de dag is dat niet anders. Er zijn in dit opzicht nog steeds Abels en Kaïns. Het is een vrij zinloze zaak over God te spreken op de wijze van Nicolaas Matsier, wanneer deze basis ontbreekt. Zie daarvoor wat Paulus in 1 Kor. 2:14 schrijft."

Alleen het Oude Testament

1997 was het jaar waarin de boekenweek gewijd was aan het onderwerp religie, met als thema 'Mijn god'. Ongeveer eenderde van 'De bijbel volgens' bestaat uit de bijbelcolumns die Matsier in dat gedenkwaardige jaar tweewekelijks publiceerde op de achterpagina van NRC Handelsblad. Deze columns gaan allemaal over het boek Genesis, "de bijbel in het klein," zoals Matsier opmerkt, met zijn "barre en boze stijl [en] talloze raadsels". Ze zijn al een keer herdrukt in een speciale editie van het literaire tijdschrift Raster (nr. 80, 'In den beginne', Amsterdam 1997).

Op de overige 165 bladzijden doet Matsier verslag van zijn lezing van andere boeken uit het Oude Testament, zoals Samuel, Koningen, Psalmen, Ruth en Hooglied, en reageert hij in een achteraf op het essay 'Religion and Literature' van T.S. Eliot. Naar Matsiers mening is het Oude Testament "het interessantste deel van de bijbel"; het Nieuwe Testament komt opmerkelijk genoeg niet aan bod.

Matsiers literair ingekaderde leesverslagen zijn te vergelijken met de bijbelcolumns van Maarten 't Hart, met dit verschil dat 't Hart zijn bijbelkritiek veel polemischer verpakt terwijl bij Matsier vooral de ironie overheerst. Nicolaas Matsier is bij uitstek een "denkende schrijver", een filosoof die zorgvuldige afweging van argumenten belangrijker vindt dan provocatie. Ook in zijn filosofisch getoonzette verhalen, sinds zijn debuut 'Oud-Zuid' uit 1976, vind je dit terug. Maarten 't Hart gaat sneller aan de haal met (voor de moderne mens) ridicule anekdotes.

Auteurssite

Lezers van het dagblad Trouw zijn waarschijnlijk al bekend met de paginagrote stukken van Matsier. Anderen kunnen er nu ook via dit mooi uitgegeven boek van De Bezige Bij kennis van nemen. Mensen met een snelle internetaansluiting kunnen op Matsiers website kijken voor wat extra toelichting. Zo noemt de schrijver in een van de videofragmenten op die site 'De bijbel volgens Nicolaas Matsier' "een vrolijke titel". "Het is natuurlijk een evidente, een uitdagende, een lichtelijk overdrijvende titel," aldus Matsier. Naast deze videostukjes bevat de site tevens een overzicht van Matsiers werk en een agenda.

De Bezige Bij, Amsterdam 2003, ISBN 90-234-1005-x

Externe links:

• website van Nicolaas Matsier

Overige bronnen:

• recensie door Koert van Bekkum in ND 2 mei 2003
• recensie door H.M. Kuitert in NRC 21 maart 2003
• recensie door Kees Fens in VK 14 maart 2003

AD = Algemeen Dagblad
CW = Centraal Weekblad
FD = Friesch Dagblad
HN = Hervormd Nederland
RD = Reformatorisch Dagblad
ND = Nederlands Dagblad
NRC = NRC/Handelsblad
VK = de Volkskrant
VN = Vrij Nederland

Terug naar boven