Hoogte- en dieptepunt van het revisme

Over 'Een Circusjongen' (1975) van Gerard Reve

Chroom Digitaal Proza, 26 december 2001

door Bert van Weenen

In het midden van de jaren zeventig sloot Gerard Reve zijn flirt met uitgever Johan Polak af met de korte roman 'Een Circusjongen'. De gebonden editie verscheen nog met een clownesk rood-en-geel omslag in de bibliofiele Grote Bellettrie Serie van Polak, voor de paperback-editie zorgde Reves nieuwe uitgeverij: Elsevier. 'Een Circusjongen' bestaat uit vier lange verhalen, waarbij de homo-erotisch geënsceneerde raamvertelling, bekend uit Reves liefdestrilogie 'De Taal der Liefde' (1972), 'Lieve Jongens' (1973) en 'Het Lieve Leven' (1974), halverwege het boek overgaat in twee realistisch beschreven fantasieverhalen vol kitsch, emotionele uitbarstingen, gruwel en humor. In het eerste verhaal maakt de ik-figuur, die zich Reve noemt, gewag van de meest schandelijke misdaad die hij ooit begaan heeft, namelijk de verkrachting van een jongensachtig meisje, in zijn vrachtautomobiel in het bos. Meteen daarop mag "Reve" bij de Koningin komen om een lintje in ontvangst te nemen, en spreken zij, de Zondaar en de Hoogverheven Vorstin, met elkaar van hart tot hart. De twee verhalen die aan deze revistische fantasieën voorafgaan, bevatten tragikomische anekdotes, zoals wij die al kennen uit 'Op Weg Naar Het Einde' (1963) en 'Nader tot U' (1966). Wam de Moor plaatst ze in zijn recensie op hetzelfde niveau als "de van barok vrije eenvoud van 'Werther Nieland' (1949)" (zie 'Wilt u mij maar volgen?', Amsterdam 1980, pp. 116-119).

'Een Circusjongen' van Gerard Reve lijkt op een bevindelijk gereformeerde preek, inclusief een flinke dosis fatalisme. Het (bij Reve erotische) Kwaad wordt zo zwart mogelijk afgebeeld, zodat de Verlossing zo helder mogelijk aan het licht komt. Pas op de bodem van de diepste Afgrond, in de diepste wanhoop, kun je de Volheid van Gods eeuwige, nimmer aflatende Liefde ervaren. De diamant fonkelt het hardst tegen de achtergrond van gitzwart fluweel. Het is een vorm van mystiek die door haar indringende realistische karakter shockeert, maar strikt genomen niet meer is dan een hoogst particuliere, op Reves eigen ziel geënte geloofsparabel.

Deze roman uit 1975 is het dieptepunt – en tegelijk ook het hoogtepunt – van het beruchte revisme, waarbij het gaat om het als echt beleven van de ergste emoties rondom Liefde en Dood. De verkrachter die een lintje van de Koningin krijgt, is een van de meest morbide, maar evenzeer humoristische fantasieën uit Gerard Reves oeuvre. In die zin is 'Een Circusjongen', zoals Reve in een van zijn brieven schrijft, het magnum opus van zijn romantisch-decadente periode. Hij heeft dit boek daarna ook niet meer geëvenaard, zelfs niet met 'Bezorgde Ouders' (1988).

Athenaeum–Polak & Van Gennep, Amsterdam 1975,
ISBN 90-253-0541-5

Meer informatie op deze website:

• indexpagina Gerard Reve

Terug naar boven