Voortdurend laveren tussen mystiek en oubolligheid

Over 'Het Boek Van Violet En Dood' (1996) van Gerard Reve

Chroom Digitaal Proza, november 2001

door Bert van Weenen

Reve blijft boeien. Dat zijn in 1996 verschenen roman met de ultieme titel 'Het Boek Van Violet En Dood' niet het niveau haalt van meesterlijke werken als 'Moeder En Zoon' (1980) en 'Bezorgde Ouders' (1988), neemt niet weg dat dit boek een eenzaam baken is in de duistere vloedgolf die een hele generatie van Nix over de Nederlandse lezers uitstort. Gerard Reve is een van de weinige literaire schrijvers die iets te zéggen heeft, die naast schitterende evocaties van contemporain leven ook nog een diepere – of zo u wilt hogere – dimensie weet aan te wijzen. Bij Reve krijgt het banale meermalen grootse, soms zelfs hemelse trekken, waarbij je dan natuurlijk wel moet bedenken dat het hier om een reviaanse hemel gaat, die niet elke lezer zal kunnen bekoren.

'Het Boek Van Violet En Dood' is een raamvertelling, waarin Reve zich naar aanleiding van de dood van een buurjongen allerlei dingen van vroeger herinnert. Het is een aaneenschakeling van hilarische fragmenten, met als mooiste: het kopen van anjers op de markt en Reves activiteiten als redactiesecretaris van Tirade. De passage waarin Reve het heeft over het afzinken van "helse" kopij in een Amsterdamse gracht is onbetaalbaar.

Over de gedecideerdheid van de schrijver met betrekking tot het maken van keuzes, waarbij het om het even kan gaan om een religieuze bekering of het produceren van een drol (hoofdstuk X), mag een ieder zelf oordelen. Grappig of platvloers, het is maar wat voor soort humor je er op nahoudt. De fameuze boer uit het zesde hoofdstuk van 'Moeder En Zoon' wordt in 'Het Boek Van Violet En Dood' overigens niet geëvenaard (door gemis aan opbouw, Reve wilde ditmaal te snel grappig zijn).

De minder frisse passages over Visscher 't Hooft als revist en de "idiote" intellectueel Rudy Kousbroek (hier Eddy Kleingeld genoemd) moet men maar op de koop toe nemen. Ze passen naadloos in Gerard Reves wereldsysteem en vallen hoogstens uit de toon door de oppervlakkige, weinig beeldende uitwerking.

Reve herhaalt zich, is vaak de kritiek. Maar dat is een probleem van de critici en – zij het in mindere mate – van de lezers, want voor elke schrijver bestaat er op de keeper beschouwd slechts één onderwerp waar hij "alles over weet" en wie zal 't hem kwalijk nemen dat hij eigenlijk alleen maar over dat Ene Onderwerp wil schrijven? En wat de overwegend negatieve recensies betreft, met T. van Deels natrapperij in Trouw van 21.10.1997 voorop: Reve wordt misschien zo langzamerhand seniel, maar Harry Mulisch is dat al sinds zijn dertigste en die is daar nooit door enige literatuurvorser schuin om aangekeken.

Eerder gepubliceerd in Chroom 1998/2

L.J. Veen, Amsterdam 1996, ISBN 90-254-0807-9

Meer informatie op deze website:

• indexpagina Gerard Reve

Terug naar boven