|
|
 |
| Weblog | Proza | Poëzie | Columns | Audio | Zoeken |
|
Detective met opgeplakte nagelsOver 'De zonnewijzer' (2002) van Maarten 't HartChroom Digitaal Proza, oktober 2002 door Riet van Dijk In 1983 kwam de eerste detective van Maarten 't Hart uit, 'De kroongetuige'. Naast ex-gereformeerde schrijver werd 't Hart toen een thriller-auteur. Tien jaar later werd 'Het woeden der gehele wereld' zelfs bekroond met een Gouden Strop. Zelf zei hij de genres van thriller en roman te combineren. Zijn 'Kroongetuige' bijvoorbeeld is een detective, maar ook een roman, met als belangrijkste thema's het huwelijk, kinderloosheid en jaloezie. 'De zonnewijzer' is de nieuwste detective van Maarten 't Hart, en een vervolg op 'De kroongetuige'. De hoofdpersoon die in beide romans het speurwerk verricht, is Leonie Kuyper, echtgenote van farmacoloog Thomas Kuyper. Zij is ongewenst kinderloos en in 'De zonnewijzer' inmiddels gescheiden van Thomas, die in het nieuwe boek ook van het toneel is verdwenen. In het vervolgdeel wordt haar beste vriendin Roos vermoord, een analiste die zij op het lab van Thomas leerde kennen. Femme fataleRoos was een excentrieke, mooie, onafhankelijke vrouw, populairder bij mannen dan bij veel vrouwen. Een type zoals de zwaar opgemaakte, hooggelaarsde "femmes fatales" die je ook wel in andere romans van 't Hart tegenkomt. Heel anders dan Leonie, die als ze langs een etalageruit loopt, een "bedeesde trut" weerspiegeld ziet, "die volledig van streek kon raken van de aanblik van een kinderwagen". Toch is jaloezie niet het overheersende motief in 'De zonnewijzer', al zijn er wel allerlei intriges, tot in de wereld van de farmacologische wetenschap toe. Roos noemt Leonie haar zus, en Leonie kan zich met Roos identificeren, omdat die net zo graag een zusje had gehad als zij kinderen had willen hebben. Na Roos' dood, als ze al haar bezittingen erft, inclusief haar comfortabele appartement en een exclusieve garderobe, is het voor Leonie maar een kleine stap om zich te transformeren in een Roos-look-a-like, compleet met lange gelakte nepnagels. Dit komt misschien enigszins vreemd over, zeker als je het boek niet leest als een vervolg op de 'De kroongetuige'. Want het past wel in de lijn van dit eerste boek. In 'De kroongetuige' wordt Leonie aangeraden zich net zo te gaan gedragen als haar rivale Jenny Fortuyn die spoorloos verdwenen is, om zich beter te kunnen inleven en zo te weten te komen wat haar overkomen is. In het vervolgdeel gaat Leonie er daadwerkelijk toe over om "zichzelf te herscheppen naar haar beeld en gelijkenis". Ook is het opmerkelijk dat Leonie in 'De kroongetuige', op het moment dat zij bijna wordt aangerand door een vrouw, dit ziet als een betere vergelding van de escapade van haar echtgenoot dan vreemdgaan met een man. Bizar en onrealistischMaarten 't Hart schreef wel vaker over vrouwen, maar in zijn detectives kiest hij voor het eerst het perspectief van een vrouwelijk personage. Het tweede deel van 'De kroongetuige' bestaat uit dagboekfragmenten van Leonie; in 'De zonnewijzer' is Leonie steeds als ik-verteller aan het woord. Toch kom je als lezer niet veel verder dan de blik van de mannen in haar omgeving, die haar zien als een belachelijke of ziekelijke figuur, of als een "femme fatale", een kopie van Roos. Wie Leonie nu werkelijk is, blijft onduidelijk. Dat komt ook doordat er eigenlijk weinig samenhang is tussen het verhaal van Leonie en het detectiveverhaal. De bizarre verwikkelingen waarin Leonie terechtkomt als ze wordt geïntroduceerd in de wereld van Roos, eisen van begin tot eind alle aandacht op. Ze krijgt van doen met een stotterende notaris, een ex-gereformeerde aannemer en met de SM-vrienden van Roos. Het verhaal is een en al levendige dialoog met en tussen de vreemde gasten die overal in het verhaal opduiken. Eens wat anders dan die geremde academici, vindt Leonie als ze van de eerste schok bekomen is. Maar tegen de achtergrond van het kluchtige detectiveverhaal komt het personage van Leonie met haar overschot aan problemen toch wat pathetisch en vooral onrealistisch over. Wat opeens te denken van haar motief om niet samen met Roos naar het strand te gaan: zeelucht associeert zij met haar kinderloosheid. Ergens vergelijkt ze zichzelf ook met Osip Mandelstam, een Russische dichter die schreef ten tijde van het communistische regime en in ballingschap in Siberië leefde. Ze citeert:
Deze vergelijking vind ik vergezocht. En vaker zijn in deze roman de verwijzingen naar teksten niet echt toepasselijk. Op willekeurige momenten komen er ook bijbelse scènes of teksten bij Leonie op. Als zij bijvoorbeeld het SM-tenue van haar vriendin in een kast ontdekt, roept dat bij haar associaties op met Jezus die met een zweep de verkopers en hun levende waar van het tempelplein verjoeg. KarikatuurZoals de meeste personages in 't Harts boeken, voelt Leonie zich vooral thuis in de wereld van de literatuur, van de muziek en de natuur. Als de hoofdpersoon van 'De aansprekers' voor het eerst Bach hoort, bedenkt hij dat het niet erg meer is om dood te gaan. Als Leonie in 'De kroongetuige' met haar man Thomas in de avond door de ongerepte sneeuw naar huis loopt, is het of al haar "verlangens op wonderlijke wijze gestild waren". Net als in het eerste boek citeert Leonie op de laatste bladzijde van 'De zonnewijzer' de tekst van het "onvergankelijke" lied van haar geliefde componist Schumann: "Und meine Seele spannte, weit ihre Flügel aus, Flog durch die stillen Lande, als flöge sie nach Haus." Het verlangen om terug te keren naar haar kindertijd brengt haar er soms ook toe voor zichzelf psalmen te reciteren. Maar het probleem blijft dat er weinig aansluiting is tussen de belevingswereld van Leonie en de wereld om haar heen. Dat is anders dan in eerdere romans van Maarten 't Hart, waarin de personages vooral in hun eigen wereld leven en de wereld daarbuiten soms als een karikatuur wordt afgeschilderd. In 'De zonnewijzer' is het eerder omgekeerd, waardoor eigenlijk het hele boek een karikatuur wordt. Leonies missie is daardoor minder overtuigend en het detectiveverhaal minder spannend. Kinderloos huwelijkIn 'De kroongetuige' vind ik de combinatie van roman en detective veel beter gelukt. Beide boeken hebben een open einde, wat gebruikelijker is voor een roman dan voor een detective. In 'De kroongetuige' is Leonie de belangrijkste getuige, die aan het eind niet wordt gehoord; in 'De zonnewijzer' komt zij opnieuw het dichtst bij de oplossing van het raadsel, maar ook hier komt het uiteindelijk niet tot een aanklacht en een veroordeling. Hierdoor worden er andere vragen opgeroepen dan wie schuldig is aan de moord. In 'De kroongetuige' komt dan het probleem van het (kinderloze) huwelijk op je af. Aan het eind verklaart Thomas aan Leonie waarom hij niet verteld heeft wat hij vanaf het begin wist, hoewel hij daarmee direct zijn onschuld had kunnen bewijzen. Omdat hij niet over zijn afwijzing, zijn vernedering kon praten. "Dat kun je niet vertellen, tegen niemand niet, dat kun je," zegt Thomas, "alleen maar vertellen aan iemand van wie je heel veel…" Dat is de paradox van het huwelijk waarmee Leonie misschien niet kon leven. Maar in 'De zonnewijzer' wordt dit probleem eerder verdrongen, wanneer Leonie "wordt vergund opnieuw te beginnen". In een interview met Hans Werkman vertelde Maarten 't Hart dat zijn roman 'De droomkoningin' een protest is tegen "al dat klein-menselijke gezeur over 'relaties' dat ik dagelijks om me heen hoor". Ik vind het nu opmerkelijk dat echtgenoot Thomas in 'De zonnewijzer' zomaar uit beeld is verdwenen. Wat er in tussentijd is gebeurd met Leonie en Thomas, wordt de lezer blijkbaar niet vergund te weten. |
|
De Arbeiderspers, Amsterdam 2002, ISBN 90-295-2234-8 (paperback); ISBN 90-295-2237-2 (gebonden) Meer informatie op deze website:
Externe links:
Overige bronnen:
AD = Algemeen Dagblad Ontbreekt er een recensie? Stuur een e-mail aan de redactie. |
|
|
|
|
|
Chroom Digitaal: online vraagbaak voor religieuze en christelijke literatuur |
