Een stijl, een standpunt

Over 'Sporen uit het achterland' (1993) van Alfred Valstar

Chroom Digitaal Poëzie, maart 2001

door Hans Werkman

In het eerste gedicht van Alfred Valstars debuut 'Sporen uit het achterland' staat "rust" tegenover "schakering". Het laatste gedicht sluit erbij aan met "sporen, / die de hardnekkige rust verstoren". Dat moet een program inhouden. De dichter protesteert en kiest. Zoals in 'Schoolslag':

Wat ik geleerd heb, zal ik vergeten
om te groeien in de belijdenis,
dat beweging louter doorgegeven
energie, door een golf aangedreven,
is. Oude voortgang, schools aangemeten,
heeft mij doen verstijven als een vernis,
maar sterker stroomde het bloed van de vis. [...]

In het slotgedicht pleit hij voor de gang "van a tot o", van alpha tot omega. Gecombineerd met bovenstaand citaat, wordt zo'n proces in het teken van de vis, Ichtus, gezet. "Oude voortgang, schools aangemeten" stremt de ware voortgang, de ideële stroom naar het hart. Gezegd in twee mooie regels:

Zo krijgt het vers voeten in de aarde
en is altijd onderweg naar het hart

Maar het hart is moeilijk te bereiken. In 'Schaal', waaruit ik deze twee regels citeer, loopt het verkeer naar het stadshart vast. De burgers van het "achterland" hebben daar weinig goeds te zoeken. Ze komen slechts in de stad als "zaakgelastigden die op doorreis zijn", als "vreemdelingenverkeer", als "bijwoners".

Deze bijbelse noties (Efeze 2:19, Hebreeën 11:13) komen voor in 'Transfiguranten'. De titel zegt het al: er is een ommekeer van de stad op handen:

Transfiguranten

Zaakgelastigden die op doorreis zijn
verlenen de stad een sluier van leven
met hun aanwezigheid, waarin verweven
zich een beeld ontwikkelt tot bewustzijn.

Vreemdelingenverkeer vertakt zich als bloed
door verkalkte straten. Figuranten
in contrast met autochtone klanten
geven aan de bodem een herschapen gloed.

Grote namen hebben zich permanent
en tastbaar gevestigd in luxe wijken.
Hun reizen zijn gefilmde herinnering.

Maar een ansicht is nauwelijks te ijken.
In bijwoners glanst een verborgen talent:
het leven zucht openbaar naar omwenteling.

Korrelig

Keer op keer is er in de bundel wrijving tussen de geremde traditiegetrouwe en de actieveling die met zijn droom over de toekomst, tussen de daad van de "welingelichte kringen" en de droom van de komende heiligen:

In welingelichte kringen is sprake
van een onduidelijker stand van zaken.
's Avonds vermoed ik heiligen op de trap.

Valstar bezaait de lange weg van disharmonie naar harmonie met tekens die menigmaal een naam dragen uit de wereld van de kunsten: 'Ragtime', 'Soundtrack', 'Mahler'. Uit 'Guernica': "De brokken smeulen op dit linnen", maar ook: "een getekend mens staat uit de chaos op." Er bestaat een restaurateur:

Oude verbanden treden aan het licht
in leven dat littekens duurzaam vult.
Tijd vervaagt bij deze bedreven liefde.

Zolang ik de gedichten van Valstar lees – hij debuteerde in 1984 in Woordwerk en publiceerde in dit tijdschrift een tiental gedichten – roept zijn stijl bij mij kenschetsen op als: korrelig, stroef, kortaf, technisch. Ik hou meer van het vloeiende gedicht. Maar dat is geen verwijt. Valstar maakt ons met zijn stugheid duidelijk dat de schoonheid in onze CNN-tijd nog altijd met een verbrand gezicht rondloopt.

Wel vind ik dat hij zijn kortaffigheid wel eens overdrijft. Een zin als "Automobiliteit raakt versleten" en een tegenstelling als "Figuranten / in contrast met autochtone klanten" zijn mij te zanderig van structuur. Maar daar staan andere regels tegenover die mij poëtisch onmiddelijk inpalmen: "De stad wordt tot de maquette die ze is", "van vlees en bloed zijn woorden neergestreken / rondom het huis waarin ik ze noteer" en "Open ramen / verversen het klimaat met polderlicht". Valstars debuut bevat in een eigen stijl een standpunt. Beide mogen er zijn.

Eerder verschenen in Woordwerk 45, maart 1994

Uitgave in eigen beheer, Putten 1993, ISBN 90-801-6151-9

Meer informatie op deze website:

• recensie van 'Langzaam trekt het vlot' (2009)
• homepage van Alfred Valstar

Terug naar boven