Monoloog van een Kaïn in cellofaan

Over 'Doodgoed' (1999) van Kees van der Zwaard

Chroom Digitaal Proza, december 2000

door Jaap van der Molen

Een "operator" in de levensmiddelenindustrie, afdeling Vleeswaarontwikkeling, voelt zich verpakt in folie met een stempel erop: "De uiterste datum staat als een Kaïnsteken op mij geschreven". Hij houdt een monoloog over de dingen die hij niet begrijpt, over schuldbesef en de radicale keuze die daaruit voortvloeit. De woorden van zijn beroepstaal voldoen hier niet. Hij neemt zijn toevlucht tot de taal van de waarheid. In dit korte theaterstuk vertelt een man over een bloedrode dag uit zijn leven.

Reünie

Op de televisie ziet hij beelden die sinds de Balkanoorlogen een plaats hebben gekregen in ons collectieve geheugen: bommen, instortende huizen en vluchtende mensen die wanhopig vechten om brood. Er is een reünie van zijn oude school op komst. Daarom trekken ook beelden uit het verleden aan zijn geestesoog voorbij. De lieve juf die de kinderen, mits zij niet krassen, tijdens het bijbelverhaal laat kleuren. Soms mogen zij het verhaal naspelen. Zij vindt God en alle mensen lief en ziet niet hoe de ik-persoon stille Marietje onder haar ogen meedogenloos vernedert.

Enthousiast vertelt de juf over het knusse, harmonieuze gevoel dat paardrijden de mens bezorgt. De ik-persoon gelooft haar niet. Wel ziet hij later de vier machtige paarden uit het boek Openbaringen; zij brengen geen vrede en harmonie, maar trekken ten strijde voor de waarheid, tegen de lafheid en de leugen. De paarden nemen hem mee. Zij vergezellen hem als hij de reünie van zijn oude school bezoekt. De juf is na al die jaren nog steeds lief, de anderen hinniken om melige grappen, maar hij weigert herinneringen bij te kleuren of verhalen aan te passen. De juf stelt voor een toneelstukje te spelen, net als vroeger. De ik-persoon kiest voor Richteren 4; hij is Sisera en hij kiest Marietje voor de rol van Jaël. Zo dwingt hij haar, of liever: zichzelf, tot het onontkoombare bloedige oordeel over zijn wandaden.

Initiatief

Kees van der Zwaard gaf deze aangrijpende monoloog de titel 'Doodgoed' mee. De hoofdpersoon wordt zich bewust van zijn schuld. De hoge prijs die hij hiervoor betaalt, is dat hij zijn werkelijkheid niet langer deelt met anderen. Hij doet niet meer mee:

"Altijd kiezen voor het minste van twee kwaden. Altijd maar eieren voor je geld. Maar dit keer komen jullie er niet door. Niemand komt er langs. Als ik je achter moet laten, laat ik je achter. Ik ben niet bang om je te missen. Ik heb gekozen. En daarom ben ik gekozen."

Niemand zet dus de eerste stap, de juf niet, Marietje niet, zelfs God niet. Die kiest pas als de ik-persoon het initiatief neemt. Ook in het motto, een citaat van Safranski, vind ik dit optimistische mensbeeld terug: wij kunnen zélf de werkelijkheid veranderen volgens maatstaven die uit een denkbeeldige wereld stammen. Dit laat zich volgens mij niet goed rijmen met de handelende God zoals ik die uit de bijbel ken. Het protest tegen halfslachtigheid en cynisme en het pleidooi voor zuivere daden is er echter niet minder krachtig om. Toneel blijkt bloedige ernst te zijn.

Narratio, Gorinchem 1999, ISBN 90-5263-297-9

Informatie over optredens van Kees van der Zwaard bij:

Hystrix Producties
Eikvaren 26
4102 XG Culemborg
telefoon 0345-533381

Meer informatie op deze website:

Externe links:

Overige bronnen:

• recensie door Arno Setz en Antoinette Kooman in Icarus 7/6

AD = Algemeen Dagblad
CW = Centraal Weekblad
FD = Friesch Dagblad
HN = Hervormd Nederland
RD = Reformatorisch Dagblad
ND = Nederlands Dagblad
NRC = NRC/Handelsblad
VK = de Volkskrant
VN = Vrij Nederland

Ontbreekt er een recensie? Stuur een e-mail aan de redactie.

Terug naar boven