Een mooie wandeling

Over 'Mooi voetenwerk' (2004) van René van Loenen

Chroom Digitaal Poëzie, februari 2006

door Alfred Valstar

De poëzie van René van Loenen zou ik willen typeren als toegankelijk en grensverleggend. "Toegankelijk" in de zin dat zijn verzen "eenvoudiger" zijn dan die van Willem Jan Otten bijvoorbeeld en "grensverleggend" omdat hij op speelse wijze de lezer naar een hoger niveau voert.

In 2004 verscheen bij Mozaïek in Zoetermeer Van Loenens nieuwste bundel 'Mooi voetenwerk' die voorzien van een diepblauwe omslag fraai oogt. De bundel bestaat uit drie delen die onderling met elkaar verbonden zijn, zij het niet te nadrukkelijk. Een subtiel lijntje wordt gevormd door de drie gedichten met Ierse thema's waarvan er in elk deel eentje staat: 'Huis in Kells', 'Brandon Creek' en 'St. Kevin'.

Ode aan het verleden

In het eerste deel, 'Koude grond' gaat de dichter terug naar vroeger. 'Huis in Kells' getuigt van een vervallen huis (in Ierland):

Een braamstruik slingert zich het trapgat
door en in de keuken waar de schapen poepen
groeit vluchtig een berk.

Dan volgen "Nederlandse" gedichten over vroeger. Titels als 'Reconstructie' en 'Reünie' wijzen heel direct naar het verleden, maar bij nadere beschouwing blijkt het hele eerste deel over zaken te gaan die voorbij zijn. Belangrijk in dit verleden is de vader van de dichter. Hij staat centraal in 'Verdichting' en in het prachtige 'Berini', dat ook de achterzijde van het omslag siert:

                              Voor mijn vader †

Zo ijzersterk als je Berini was –
hij bracht ons samen ver voorbij
de wereld die ik kende.

Maar alle chroom verliest zijn glans.
Hij raakte uit de gratie
en ging voor Puch en Mobylette
aan de kant. Schroot keert tot schroot.

Soms hoor ik 's nachts ver in de polder
een Berini rijden, maar het geluid
sterft steevast na een paar seconden
uit.

Zo zijn de gedichten een ode aan het verleden en tegelijkertijd een typering van de vergankelijkheid van het leven. Bij het verleden hoort ook 'Altius' (over een oude Hilversumse voetbalclub). Het is een herinnering, waaruit de titel voor de bundel afkomstig is. Op de blauwe omslag staat een voet als verwijzing naar dit gedicht, maar voor mij duidt het ook op een wandeling, een pelgrimage, levensloop zo men wil. In deel één gaat de dichter terug in de tijd. De slotregel van het laatste gedicht, 'Sur place', is veelzeggend voor het hele eerste deel: 'Niets weegt zo zwaar als wat verloren is'.

Voetenwerk

In deel twee, 'Nog laat op pad', wandelt de dichter in het heden. 'Voorstedelijk' schildert hoe zielloos een voorstad kan zijn. Verder dan een impressie komt dit gedicht helaas niet. Lezend hoop je op iets meer:

Cafés zijn hier van formica, huizen van board
en bordkarton. Hun schoorsteenpijpen steken
in wat omgaat op een dag: als vette worst
laat zich het leven snijden.

In 'Laarmans' begeeft hij zich in het Antwerpse. De dichter gaat de gangen van schrijver Willem Elsschot en zijn karakter Laarmans na. Hij uit zijn waardering voor Elsschot, hij zoekt sporen maar lijkt niets te vinden totdat:

Toen zag ik u, diep weggedoken in uw jas,
geworden wat u hier een leven lang niet was:
een vreemdeling, de buitenstaander die ik ben.

Na het octet schiet de dichter in dit sonnet in de verleden tijd om uiteindelijk weer in het heden terug te keren. Hij voelt zich blijkbaar verwant met Elsschot de buitenstaander.

Na een aantal "stedelijke" gedichten komen we bij 'Winter-landschap' weer uit in de landelijkheid. In 'Dorp op ons pad' gaan we weer op weg. "Pad" duidt weer op wandeling:

Dalen wij af, [...]

Dorp, het ligt al achter ons.
Wat rest een voetbalveld,
reclameborden, een kale plek
waar eens de keeper stond.

De wandelaar passeert dit dorp, hij gaat eraan voorbij. Bij 'Ruïne, kapel' volgt andermaal een dorp:

Hier is het dorp. Dit is de brug.
Ik volg de weg die uit het zicht
verdwijnt, verzandt in zachtgroen
niemandsland.

Hier loop ik in het bos,
hier door de kloof
en langs het water.

Met "Ik volg de weg" en "Hier loop ik in het bos" wordt het voetenwerk tastbaar. Wederom is er sprake van verdwijning, vergankelijkheid (kloof en water). Ook in 'Roerdomp' krijgen we met sterfelijkheid te maken. Het is een mooi natuurgedicht, maar de schaduwzijde is cruciaal:

Wanneer wij toch binnendringen
in zijn roestige blikveld
strekt hij lijf en hals,
wordt hij een stengel met de kleur van sterven.

In 'Avondwandeling' worden de genoemde noties bevestigd. 'Aankomst' vermeldt dat de wandeling ook een doel heeft (wat in de voorgaande gedichten al leesbaar en voelbaar was):

Wanneer de reis ten einde loopt,
ligt het eiland al op ons te wachten.

[...]

Ja hoor, het hele eiland. Straten, pleinen.
Terrassen. Wijn, melk, wat u maar wilt.
Eeuwige velden met prei. Rivieren.
Open plekken in het bos.

Een beschrijving het beloofde land, nieuwe hemel en nieuwe aarde. Wie dit niet in dit gedicht leest, kan de bladzijde omslaan naar het tweede 'Ierse gedicht', 'Brandon Creek', over de Ierse monnik Brandaan: "Op weg om in ogenschouw / te nemen de werken Gods."

Intiem

Deel drie, 'Walstro', is het intiemste deel van de bundel. Natuur-gedichten – misschien moet ik zeggen: biologische – als 'Roos van Jericho', 'Bezemkruiskruid', 'Bremraapzaad'. Ook hier dezelfde noties: beweging ("je hele wereld gaat op reis"), vergankelijkheid ('Empusa', een schimmel) en de hoop van het nieuwe leven ('Verstekeling'):

maar je hele wereld gaat op reis en je weet niet
hoe dichtbij je nieuwe hemel en je nieuwe aarde
zijn.

Geestelijke noties in het leven van alledag, de natuur en in wat mensen beleven. René van Loenen slaagt erin om dit alles zo met elkaar te combineren dat het naadloos overkomt. 'Mooi voeten-werk' is een mooie poëziewandeling met realistische beelden die slechts een enkele keer minder geslaagd zijn.

Uitgeverij Mozaïek, Zoetermeer 2004, ISBN 90-239-9120-6

Meer informatie op deze website:

• homepage René van Loenen
• Dirk Zwart over 'De steen voorbij' (1998)

Externe links:

• interview over 'Mooi voetenwerk' (IKON 22 mei 2005)
• recensie door Chrétien Breukers in weblog 9 november 2004

Overige bronnen:

• recensie Gert van de Wege in Liter 40 (december 2005)
• recensie door Rien van den Berg in ND 5 november 2004

AD = Algemeen Dagblad
CW = Centraal Weekblad
FD = Friesch Dagblad
HN = Hervormd Nederland
RD = Reformatorisch Dagblad
ND = Nederlands Dagblad
NRC = NRC/Handelsblad
VK = de Volkskrant
VN = Vrij Nederland

Ontbreekt er een recensie? Stuur een e-mail aan de redactie.

Terug naar boven