|
"Levensverhalen essentieel
bij geloofsoverdracht"
Interview met Bert van Weenen
Chroom Digitaal Proza, september 2002
door Margreet Hogeterp
"Je hoeft auteurs wat mij betreft niet af te rekenen op hun levensvisie.
Als zij serieus bezig zijn met het christelijk geloof, ook al is dat
kritisch, vind ik dat hun werk aandacht verdient." Aan het woord is
Bert van Weenen, oprichter van de website Chroom Digitaal 2000, een
online vraagbaak voor religieuze literatuur.
![bert van weenen [foto: jan-carel vierbergen]](../fotomap/bvw250702che.jpg)
Chroom bestaat eigenlijk al zo'n twintig jaar. De kiem is gelegd toen
Van Weenen van 1980 tot 1984 theologie studeerde aan de Theologische
Hogeschool van de Christelijke Gereformeerde Kerk te Apeldoorn: "In
die periode hadden wij met een aantal studenten een literatuurkring
waar ik veel tijd in stak. Na mijn studie is dat het literaire tijdschrift
Chroom geworden. In de naam Chroom zit een stuk relativering van het
literaire bedrijf. Met name ten opzichte van het hoge kunstideaal van
de Tachtigers, het l'art pour l'art, kunst om de kunst. Kunst
is in mijn optiek geen goud of platina, maar heeft wel iets moois, iets
glimmends, iets betoverends. Ik maakte Chroom een aantal jaren alleen
en vanaf 1991 samen met Jan de Bas en Alfred Valstar. In ’94 ben ik,
omdat wij net een baby hadden gekregen, uit de redactie gegaan. Toen
Jan en Alfred er eind 1995 mee stopten, heb ik het in 1996 weer opgepakt.
Omdat ik me, ook vanwege tijdgebrek, meer op nieuws dan op opinie wilde
richten, kwam ik op het idee om internet te gebruiken, want dat gaat
veel sneller dan een papieren tijdschrift."
Weblog
Uiteindelijk is het papieren tijdschrift Chroom in 1998 verdwenen
en is daar Chroom Digitaal voor in de plaats gekomen. Aanvankelijk werd
het tijdschrift nog gewoon 1 op 1 vertaald naar de website, maar sinds
2000 richt de site zich met name op nieuws en achtergrondinformatie
over christelijke literatuur doormiddel van een weblog: een overzicht
van interessante sites op internet, waarbij de nadruk ligt op actualiteit
(dagboek) en eigen voorkeuren.
Rijk wordt Van Weenen niet van de site: "Als ik naar de geďnvesteerde
tijd kijk, kost Chroom Digitaal 2000 mij per jaar 10.000 euro. Namelijk
wekelijks 8 uur ŕ 25 euro. Ik ben in januari ook één dag in de week
minder gaan werken bij de Christelijke Hogeschool Ede om dit voor elkaar
te kunnen krijgen. Als ik dit zo eens allemaal evalueer, denk ik dat
het onderhand tijd wordt om dit hele culturele project onder te brengen
in een stichting. Dan kun je namelijk ook fondsen gaan werven en de
zaak organisatorisch verankeren. Het zou jammer zijn als dit project
de komende jaren op twee of drie mensen blijft drijven. Het Christelijk
Literair Overleg (CLO) treedt nu wel op als sponsor, maar wat organisatie
betreft staat de Chroom-site daar los van."
Dagelijks trekt de site trekt zo’n honderd bezoekers. Dat betreft
vooral studenten, journalisten en leraren Nederlands en godsdienst.
Waar het literaire tijdschrift Liter vooral de neerlandici bedient,
wil Chroom Digitaal 2000 een podium zijn voor een zo breed mogelijk
publiek. Qua kerkelijke ligging betekent dat een oecumenische inslag:
van de Samen-op-Weg-kerken tot en met de EO, van rooms katholiek tot
en met vrijzinnig.
Christelijke thema’s
Van Weenen: "Eigenlijk had ik het nog breder gewild en ook joodse
en islamitische literatuur erbij willen betrekken. Maar er zijn bijna
geen Nederlandse auteurs met joodse of islamitische thema’s en het is
niet mijn opzet om buitenlandse auteurs te behandelen. Ergens moet je
een grens trekken." Die grens ligt voor Van Weenen dus bij Nederlandse
religieuze literatuur. Daartoe rekent hij alle boeken met christelijke
of religieuze thema’s. Het maakt daarbij niet uit of deze thema’s al
dan niet kritisch worden behandeld.
"Sommige mensen rekenen alles wat door christelijke schrijvers wordt
geschreven tot christelijke literatuur. Ik heb zelf gemerkt dat dat
een onwerkbare situatie is. Ik vind het ook nogal hooghartig om te denken
dat ik in het hart van iemand anders kan kijken en kan uitmaken of iemand
christelijk is. Vandaar dat ik altijd het boek als uitgangspunt neem."
Levensverhalen
Van Weenen vindt dat literatuur en theologie goed samengaan: "Ik zie
literatuur als een geslaagde afbeelding van iemands ziel in taal. Als
het geloof je dus veel bezig houdt, en je bent kunstenaar, is het logisch
dat het religieuze een thema in je kunst wordt. Bij veel recensenten
mag levensvisie niet aan bod komen, hoewel men daar wel steeds meer
van terug komt. En terecht denk ik. Levensvisie en taalkunst spelen
naar mijn mening beiden een rol als het om literatuur gaat. Kijk maar
naar de geschiedenis: In de 19e eeuw had je Conrad Busken Huet, die
van dominee literair journalist werd. Meer recent is Kees van der Zwaard,
die preken verruilde voor indringende toneelstukken. Maar een combinatie
komt ook voor. Kijk bijvoorbeeld naar Jaap Zijlstra: dominee én dichter,
en Louis Krüger: schipperspredikant én romanschrijver."
"Van de andere kant is het zo, dat bij cultuur- en geloofsoverdracht
levensverhalen essentieel zijn. Overtuigender, zo is mijn ervaring,
dan kale dogma's. Het persoonlijke telt en ik denk dat dat in communicatie
met mensen altijd voorop moet staan. Ook de emotie speelt bij geloofsoverdracht
een belangrijke rol. Iemand als Paulus is wat dat betreft een lichtend
voorbeeld, naast moderne schrijvers als Frans Kellendonk ('Mystiek lichaam')
en Willem Jan Otten ('Het wonder van de losse olifanten'). Maar je kunt
evengoed denken aan de vaak bizarre levensverhalen van de profeten in
het Oude Testament."
Evangelisatie
Hoewel Van Weenen dus een voorstander is van de combinatie taalkunst
en levensvisie, gaat een koppeling tussen evangelisatie en literatuur
hem te ver. "Wat je dan ziet is dat leerstukken op een andere manier
worden verwoordt. Veel auteurs zijn ongeduldig: ze schrijven snel een
boek dat vervolgens dan even snel wordt afgekeurd. Dat is misschien
ook de reden dat er bij uitgevers enerzijds veel enthousiasme is voor
religieuze literatuur omdat het goed verkoopt, maar dan men anderzijds
juist wat terughoudender wordt omdat het kwalitatieve aanbod niet zo
groot is."
"In de christelijke hoek is het vaak een handicap dat het geloofsaspect
te nadrukkelijk aanwezig is. Men heeft een bepaalde opvatting en breit
daar dan een verhaal omheen, terwijl dat verhaal niet door de mens zelf
is heengegaan. Literatuur is iets anders dan een verhaal bedenken bij
een aantal dogma’s, kunst komt van binnenuit. En daar mag in de kerk
best wat aandacht voor worden gevraagd. Het gewone leven is dikwijls
al saai genoeg."
|
