Weblog maart 2005

Chroom Digitaal Weblogarchief

door Bert van Weenen & Alfred Valstar

Maria Rosseels overleden
Inge Lievaart: 'Toen werd het morgen midden in de nacht'
Ida Guetens: 'Een lijden, een weg'
Joke Verweerd: 'Snoeitijd'
Adrian Verbree: 'EST'

29 maart 2005 | BVW – Vorige week overleed de Vlaamse auteur Maria Rosseels. Zij werd 88 jaar. Maria Rosseels werkte na de oorlog als journaliste bij het dagblad De Standaard, waarmee zij in België veel bekendheid kreeg. Toonaangevend – maar als moderne rooms-katholieke gelovige soms ook omstreden – door haar filmbesprekingen, reisreportages en artikelen over de hedendaagse samenleving. Haar artikelreeks over het leven in Belgische nonnenkloosters noopte kardinaal Van Roey tot direct ingrijpen, een unieke gebeurtenis in de Belgische persgeschiedenis. Rosseels streed voor vrouwenemancipatie, maar deed dat niet op een schreeuwerige feministische manier.

Behalve als journaliste werd Maria Rosseels ook bekend als auteur van een aantal populaire christelijke romans. In deze boeken ging zij net zo eerlijk en openhartig om met "brandende kwesties" als in haar journalistieke werk. Haar belangrijkste roman is 'Dood van een non', in 1961 verschenen in een uitgave in twee delen en in 2002 nog herdrukt als deel 21 van de Vlaamse Bibliotheek. 'Dood van een non' bevat het levensverhaal van een vrouw die haar klooster-gelofte niet houdt en vervolgens alle tegenslagen in haar leven (dood baby, dood broer, dood echtgenoot) interpreteert als straf van God. Als zij ten langen leste toch in het klooster belandt, is haar ziel al te veel door het echte leven beschadigd. In 1975 werd dit controversiële boek verfilmd door Paul Collet, die zeven jaar later 'Het Beest' regisseerde, met in de hoofdrol tv-ster Willem Ruis.

Naast 'Dood van een non' zijn ook Rosseels historische romans 'Ik was een christen' (1957) en 'Wacht niet op de morgen' (1969) voor de christelijke literatuur van belang. "Ideeënromans," noemt Enny de Bruijn ze in haar in memoriam voor het Reformatorisch Dagblad van 19 maart. "Geen flitsende actieboeken, maar denkliteratuur, waarin de schrijfster de zoektocht van de mens met grote eerlijkheid en existentiële waarachtigheid benaderde. In haar boeken vliegt de spanning de lezer soms naar de keel. Wat is waarheid? Wat is geloof? Toch is er maar één uitweg: volkomen overgave aan God, in het nederige besef dat Zijn genade onbegrijpelijk is." In hetzelfde jaar waarin Willem Frederik Hermans' meesterlijke satire 'Onder professoren' verscheen, publiceerde Maria Rosseels haar laatste roman 'Het oordeel' (1975).

In 1984, toen zij al met pensioen was, ontving Maria Rosseels de driejaarlijkse Oeuvreprijs van de Vlaamse Gemeenschap (voorheen: Staatsprijs voor Letterkunde) voor haar gehele schrijversloopbaan. Een eer die meer recent o.a. Anton van Wilderode (in '87), Ivo Michiels (in '93) en Hugo Claus (in '99) ten deel viel. Rosseels verzameld werk was een paar jaar daarvoor al verschenen onder de titel 'Verzameld scheppend proza' (3 delen; 1981).

Overzichtsartikel over Maria Rosseels op Boekbalie.nl

22 maart 2005 | BVW – Bij Uitgeverij Kok verscheen nog net voor Pasen een thematische bloemlezing uit de gedichten van Inge Lievaart: 'Toen werd het morgen midden in de nacht'. Er staan volgens de uitgever ook een aantal nieuwe verzen in, maar door het ontbreken van een verantwoording is niet na te gaan welke dat zijn.

Het taalgebruik in Lievaarts bundel is sober en helder maar weinig verrassend. Het is erg traditioneel allemaal. De regels lopen niet altijd lekker: "maar hij weigert en weerstaat / hij bewaart zich om te dienen / hun die hongeren tot brood te zijn". Naar aanleiding van een van Jezus' kruiswoorden (Lukas 23:34a) dicht Lievaart: "over de kloof / tussen de Heilige / en onze verkeerdheid / spant Hij de brug van zijn gebed". Een woord als "verkeerdheid" haalt deze strofe onderuit. Dit gebeurt helaas op bijna elke bladzijde, het zijn gedichten "met vlekjes".

Lievaarts bloemlezing lijkt vooral bedoeld voor gebruik tijdens paasvieringen of meditatieve momenten thuis. In literair opzicht valt er jammer genoeg niet zoveel te beleven. Grootste bezwaar is dat deze verzen zo weinig concreet zijn. Inge Lievaart gebruikt woorden als liefde, eenzaamheid, dood, machtsdrift, verzoening, enzovoorts, maar met bijbehorende concrete beelden komt zij bijna nooit. Daardoor blijft haar poëzie veelal beperkt tot een herschikking van bekende geloofsuitspraken.

Inge Lievaart: Pasen

15 maart 2005 | AV – Op weg naar Pasen verschijnen er weer diverse gedichtenbundels, boekjes met meditaties, cd's en dergelijke. Bij Halewijn | Gooi en Sticht verscheen 'Een lijden, een weg' van Ida Guetens, een uitgave die precies het midden houdt tussen de drie genoemde publicatievormen. Het gaat om brochure met cd verpakt à la dvd.

De poëtisch klinkende meditaties worden gedeclameerd en gecombineerd met lijdensmuziek en/of muziek die dat karakter draagt. Het is een benadering die je tegenwoordig vaker ziet en die vooral bedoeld lijkt voor wie niet graag leest of slechte ogen heeft. Gedichten kun je de overdenkingen niet noemen, maar de schrijfster heeft moeite gedaan een juiste balans tussen beide te vinden.

Opvallend is de – voor protestanten ongewone – tutoyerende toon, waardoor de lezer/luisteraar zich zowel met Christus identificeert alsook eigen tegenslagen hoort benoemen. De rode draad in de "gedichten" wordt gevormd door de kruiswegstaties die in elke katholieke kerk te vinden zijn. De tekst bij de statie 'Jezus sterft' kunt u nalezen op onze subsite met paasgedichten.

De muziekkeuze is goed, soms wat voorspelbaar, zoals door het gebruik van het 'Adagio voor strijkers' van Samuel Barber.

12 maart 2005 | BVW – Het Christelijk Lektuur Kontakt (CLK) en het Nederlands Dagblad (ND) hebben dit jaar een speciale publieksprijs in het leven geroepen ter stimulering van de christelijke boekenwereld. Van 4 februari tot en met 8 maart konden lezers op diverse manieren stemmen op een van de zes genomineerde boeken. Deze oorspronkelijk Nederlandse uitgaven uit 2004 waren op een short list gezet door een jury onder leiding van Mieke Wilcke-Van der Linden. De respons via christelijke boek-handels, het ND en de CLK-site was volgens de organisatoren naar tevredenheid.

Vandaag wordt op het Letterfestival in Doorn de ND/CLK Publiekprijs voor het eerst uitgereikt. Winnaar is geworden: Joke Verweerd. Zij kreeg voor haar vijfde roman 'Snoeitijd' 43% van alle stemmen en eindigde daarmee ruim boven Vonne van der Meer, die voor 'Ik verbind u door' 15% van de stemmen binnenhaalde. De andere vier genomineerden voor de ND/CLK Publieksprijs zijn Anne van der Bijl met 'Leger van licht' (19% van de stemmen), A.Th. van Deursen met 'De last van veel geluk' (12%), René van Loenen met 'Mooi voetenwerk' (6%) en Willem Barnard met 'Psalmgetier' (5%).

Aan de ND/CLK Publieksprijs is een geldbedrag van € 1000 verbonden plus een fotografisch kunstwerk van Jaco Klamer.

CLK-plein

8 maart 2005 | BVW – Als je het boekenweekgeschenk 'Zomerhitte' van Jan Wolkers uit hebt, of misschien niet wilt lezen (die mensen heb je ook), dan kun je bij de christelijke boekhandel voor een paar euro het alternatieve actieboek aanschaffen, dit jaar geschreven door de gereformeerd-vrijgemaakte dominee Adrian Verbree (*1961). In opdracht van het Christelijk Lektuur Kontakt (CLK) schreef Verbree een apocalyptische parabel waarin God zelf zichtbaar maakt wie in Hem gelooft en wie niet. Hoe het einde der tijden zich afspeelt in een door zomerhitte (!) geteisterd dorpje aan de rivier. De titel van het nieuwste CLK-actieboek is 'EST' (met allemaal hoofdletters) en het is volgens Verbrees eigen zeggen geïnspireerd op Belcampo's klassieke oordeelsdagnovelle 'Het grote gebeuren'.

In Verbrees versie belandt een door ziekte en verliefdheid geplaagde student in een dorp waar tijdens de maanden augustus tot en met november allerlei vreemde dingen gebeuren. Deze Harmen is van de kerk vervreemd, maar tot zijn wanhoop verliefd op Jolinde, een meisje dat "het waard is om alles voor te geloven". Adrian Verbree kiest hier verliefdheid als ingang voor het christelijk geloof. Zelfs de definitieve verlossing op het eind hangt hier nauw mee samen. Maar misschien ging dat in de vroeg-christelijke kerk, waar het vooral vrouwen waren die de eerste stap naar Jezus zetten, ook wel zo.

Verbree gaat kennelijk uit van de veronderstelling dat de kerkelijke context van zijn verhaal bij de lezers bekend is. Kerkelijk zaken worden wel genoemd, maar niet voor buitenstaanders in beeld gebracht. Daarbij zijn Verbrees geloofsgrenzen ruim: er is uiteraard redding voor het merendeel van de netjes levende kerkgangers, maar ook voor de dorpsslet, de stroper, de twijfelaar en de rooms-katholiek. Alleen de dominee van de dorpskerk, in het verhaal aangeduid als "vrijzinnige zwabberaar", heeft misschien het nakijken.

Christelijk geloof is bij Adrian Verbree vooral een manier van denken en redeneren (visie? wereldbeschouwing?) tegenover de opvattingen van ongelovigen, vrijzinnigen en twijfelaars. Een conservatief moralisme ligt daardoor op de loer. De Bijbel zelf is in 'EST' slechts summier aanwezig. Pas op bladzijde 80 verandert dat, wanneer Harmen in het bijbeltje leest dat hij van Jolinde heeft gekregen om tot geloof te komen zodat zij kunnen trouwen. Maar de kernideeën van Gods Woord dienden wel onmiskenbaar als basis voor Verbrees verhaal. Mensen die weten wat er in Exodus 12:23 staat, zullen 'EST' toch anders lezen dan mensen bij wie deze bijbelkennis ontbreekt. Wat evenzeer geldt voor de extra betekenissen die het woord "oogst" voor christenen heeft. De velden zijn wit om te oogsten, weet je wel.

'EST' is overduidelijk christelijke literatuur maar blijft nog te veel hangen in apologetische clichés over geloven of niet geloven (zie als voorbeeld het geredeneer over wonderen). Deze verdedigende toon is voor niet-christelijke lezers vermoedelijk toch een barrière. Op dit punt zou je als christelijk auteur juist extra je best moeten doen om het verhaal aannemelijk te maken voor een breder publiek dan alleen de eigen gereformeerde dorpsgenoten. Maar bij een christelijk actieboek, dat vooral wordt neergezet als tegenhanger van het "onchristelijke" boekenweekgeschenk, ligt die eis misschien wat minder voor de hand.

Adrian Verbree moet oppassen voor retorische trucjes, met name in de dialogen, en voor te veel gepsychologiseer. Zijn personages weten wel erg goed hoe anderen en zijzelf in elkaar zitten. Afgezien daarvan laat hij met 'EST' opnieuw zien dat hij een voortreffelijk schrijver is.

'EST' telt 96 bladzijden en is vanaf 9 maart voor € 2,50 te koop bij christelijke boekwinkels.

Samen lachen om Leviticus 23

1 maart 2005 | BVW – Op de informatie-pagina over Jan Wolkers na krijgen momenteel de Chroom Digitaal Paasgedichten de meeste bezoekers. Ten opzichte van vorig jaar is het aantal bezoekers voor de maand februari zelfs drie keer zo veel (was 234, is nu 649).

Doe zelf mee en stuur een nieuw gedicht over Goede Vrijdag of Pasen naar Alfred Valstar.

Paasgedichten