Weblog november 2000

Chroom Digitaal Weblogarchief

door Bert van Weenen

26 november 2000. In 1996 verscheen de meest polemische reliroman van Hendrik van Teylingen: 'De grote verschuiving van de aardas in 1998' (uitgeverij De Bezige Bij). Dit uitermate strijdvaardige en humoristische boek is nu voor het luttele bedrag van fl. 12,50 te koop bij Steven Sterk in Utrecht.

Bestelinformatie via: boekhandelstevensterk@planet.nl. Bellen kan ook: 030-2340580.

Zie voor een beschrijving van Hendrik van Teylingens roman het artikel van Bert van Weenen op de Meander-site.

19 november 2000. In de Meanderkrant bespreekt Bert van Weenen de bloemlezing 'Symbolen & cimbalen' van Klaas de Jong Ozn., Hans Werkman en Jaap Zijlstra.

Zie Meanderkrant 116.

Vorige weblog over 'Symbolen & cimbalen': 1 november.

18 november 2000. De Apeldoornse schrijver Kees van Baardewijk is naast romanschrijver ook uitgever van gedichtkaarten. Doorgaans bevatten deze ansichtkaarten eenvoudige, veelal bemoedigende teksten, speciaal geschreven voor deze serie door leden van de vereniging Schrijvenderwijs en anderen. Medewerking verlenen Ria Borkent, Nel Benschop, Co 't Hart, Marie Hüsing, Johan Klein, Dick van Noort, Ina Sipkes-de Smit, A.F. Troost, Joke Verweerd, Enny IJskes-Kooger en Jaap Zijlstra.

Meer informatie? Stuur een e-mail aan Kees van Baardewijk.

18 november 2000. In NRC Handelsblad van 17 november looft Said El Haji de (autobiografische) roman 'Siddharta' van Hermann Hesse (1877-1962). " 'Siddharta' gaat over een jongen die in zijn pubertijd zijn vader verlaat, omdat hij de dingen zelf wil leren. Dat heb ik ook meegemaakt. Het boek was heel bevestigend voor mij. Ik las het precies op het juiste moment, nu had ik het niet meer nodig gehad." Als oefening vertaalde El Haji Hesse's beroemde roman uit het Engels in het Nederlands. Net als Hesse stopte Said El Haji op jonge leeftijd met zijn studie en trok hij de wereld rond op zoek naar de zin van het leven.

De confrontatie tussen de eigenwijze puber en de religieuze vader is volgens El Haji de belangrijkste passage uit het boek. Iets wat deze spraakmakende debutant nog scherper zegt in een interview met Fred de Vries (de Volkskrant, 17 november 2000): "Oh wat werkte die Sjaitan bevrijdend. Ik werd gelukkig toen ik vanuit zijn perspectief schreef, ik straalde achter mijn computer. Ik moest iets kwijt. Frustraties, verbittering, wrok, onbegrip, schuldgevoel, noem maar op." In dit interview wordt 'De dagen van Sjaitan' gelegd naast 'De duivelsverzen' van Salman Rushdie en 'The Black Album' van Hanif Kureishi. "Rushdie is extremer," vindt El Haji, "die is antireligieus, ik niet. De dagen van Sjaitan staan niet op zich. Waarom hij zo is geworden, is wel duidelijk. Het is die beklemming, die verschrikkelijke orthodoxie versus de drang naar vrijheid. Ik voer Sjaitan op als waarschuwend vingertje naar de eerste generatie: kijk, dit is wat je kweekt!"

In zijn volgende boek zal Said El Haji de "ontzuiling" van de Marokkaanse cultuur in Nederland nog grondiger aanpakken. Het wordt een grote roman over Mohammed à la 'Het Evangelie van Jezus Christus' van Jose Saramago.

Zie ook de weblog van 7 november 2000.

16 november 2000. In het Nederlands Dagblad van 3 november bespreekt Mirjam Hollebrandse de verhalenbundel 'Vaders en zonen' van Adrian Plass. Uit het slot van Hollebrandses recensie valt af te leiden deze nieuwste vertaling van de populaire Plass onder grote tijdsdruk is geproduceerd. Er mist een verhaal, veel taalfouten en "verder brengt de lijm die de uitgever heeft gebruikt, een onpasselijk makende geur mee". Dat is jammer voor een auteur die wat mij betreft veel aandacht verdient. Plass' moderne parabels, met name uit 'The Final Boundary' (1987), zijn namelijk een opmerkelijk voorbeeld van goede christelijke literatuur.

Zie verder de recensie van 'Schrijven uit zwakheid'.

13 november 2000. Bij het Centrum voor Leren en Vieren in Amsterdam vinden op 7, 14, 21 en 28 november 2000 lezingen plaats over de Liedboekdichters, de zogenaamde "Pietersberg-groep". Daartoe behoorden bekende dichters als Martinus Nijhoff, Guillaume van der Graft (ps. van Willem Barnard), Ad den Besten, Muus Jacobse (ps. van K. Heeroma), W.J. van der Molen, J.W. Schulte Nordholt en Jan Wit. Tjerk de Reus en Dirk Zwart zullen in hun lezingen ingaan op de poëtische verwerking van levensbeschouwelijke motieven in het werk van de dichter: metaforen, beeldvorming en dergelijke. Op 14 november spreekt Ad den Besten over de geschiedenis van de groep en over "vrij en gebonden dichterschap".

Meer informatie op de website van het Centrum voor Leren en Vieren (zie onder 'Leerhuis en cursus').

13 november 2000. In de NRC-serie 'Het beslissende boek van' spreekt Heere Heeresma zich uit voor de Bijbel. Net als filmregisseur Paul Verhoeven houdt Heeresma zich al jaren bezig met de studie van de Schrift, zij het dan niet volgens een orthodoxe methode. Eigenzinnig als Heeresma altijd is geweest, volgt hij ook hierin zijn eigen weg. Maar wel, zo wordt uit dit korte interview duidelijk, met kennis van de grondtalen Hebreeuws, Grieks en Aramees.

"Naast de Schrift valt alles in het niet," zegt Heeresma. "Er is nog nooit iemand in de wereld geweest, nu en in het verleden, die heeft gezegd: zie, ik heb het geheel van de Schrift overspand en ken deze in al zijn breedte, hoogte en diepte. Alle onbekende gebieden van de wereld zijn inmiddels bespuugd en vertreden, alleen dat terrein biedt adembenemende, steeds weer nieuwe perspectieven en vondsten." Maar met geloof heeft dit niks te maken, daar is Heere Heeresma heel stellig in. "Als ik het woord geloof hoor, moet ik altijd denken aan Brussels lof. Ik vind het zo rooms. Het woord geloof, dat zegt niets. Alles staat stijf van het geloof. Bij de Bijbel gaat het niet om de emotionele beleving, dat is een volstrekt particuliere aangelegenheid. Het gaat om kennis en daaruit voortvloeiend het weten." (NRC Handelsblad, 10 november 2000).

12 november 2000. Sinds enige tijd – vanaf 26 augustus 2000, geeft de Nedstat-teller aan – heeft Robert Haasnoot een eigen "thuispagina" op internet: www.xs4all.nl/~roha/. Je kunt er informatie vinden over zijn twee romans 'De kracht van het woud' en 'Waanzee'. Heel zinvol is het overzicht van alle publicaties óver zijn boeken. Alle recensies en artikelen zijn online te lezen, inclusief het fraaie interview door Frans Willem de Zoete uit HN Magazine van 12 juni 1999. Toen ik op de knop 'Varia' klikte, ging er van alles mis op mijn pc, maar dat kan een incident zijn. Robert Haasnoot heeft hoe dan ook een nuttig werk verricht.

Zie ook de recensie van 'Waanzee' door Margriet Gosker.

8 november 2000. Op zijn website www.aggelen.com verzamelt Laurens van Aggelen verslagen van moderne Nederlandse romans. "Al jaren stonden deze boekverslagen uit de Nederlandse literatuur op mijn BBS," schrijft Van Aggelen als motivatie. "Nu dus ook op mijn website. Speciaal voor scholieren en studenten die zich nog altijd moeten behelpen met leraren die er niet in slagen ook maar iemand enthousiast te maken om te gaan lezen. Om te ontdekken hoe heerlijk lezen is, moet je namelijk eerst van school af zijn." Een voorbeeldig initiatief, al zijn de als kale tekstbestanden uitgevoerde "pagina's" nogal schools van opzet, wat – om beide redenen – minder prettig leest. Ook is onduidelijk van wie de boekverslagen afkomstig zijn, want er staan geen auteursnamen onder.

Aan zijn motivatie voegt de webmaster nog wel een opmerking toe: "Omdat deze boekverslagen door verschillende studenten geschreven zijn, is de kwaliteit nogal wisselend. Betere en nieuwe verslagen zijn altijd welkom op het e-mailadres: laurens@aggelen.com." Concurrentie verhoogt de kwaliteit, zullen we maar zeggen.

7 november 2000. NRC-recensent Pieter Steinz prijst de Marokkaans-Nederlandse Said El Haji (1976) als auteur van een van de eerste islamitische ontzuilingsromans. " 'De dagen van Sjaitan' is een ambitieus debuut dat óók grossiert in mooie zinnen en verhalen, en dat even verfrissend de bezem door de religie haalt als het werk van Maarten 't Hart." (NRC Handelsblad, 3 november 2000)

Parallellen met de romans van 't Hart en vooral ook Jan Wolkers zijn makkelijk te trekken. Voor het jongetje Hamid vervullen zijn vader en Allah een soortgelijke rol, waardoor Hamids verzet tegen het ouderlijk gezag tevens een strijd is tegen God. Bij de andere hoofdpersoon in 'De dagen van Sjaitan', Hamids oudere alter ego Sjaitan, neemt dit verzet de vorm aan van een duivelse (Sjaitan betekent "duivel") rebellie tegen de contraproductieve opvoedingsidealen van de Marokkaanse cultuur. Hoewel Steinz kritiek heeft op de naar zijn zeggen onevenwichtige uitwerking van de vele verhaallijnen in de roman, heeft hij bewondering voor El Haji's heldhaftige afscheid van de islamitische godsdienst.

Zie voor meer informatie over 'De dagen van Sjaitan' de website van uitgeverij Vassallucci.

Tevens is er op internet een Said El Haji-fansite te vinden, gemaakt door Wouter van Wingerden.

5 november 2000. In Tirade 386 publiceert Willem Jan Otten onder de titel 'Geknikte zinnen' een serie van tien gedichten waarin op subtiele wijze zijn geloof naar voren komt. Het vijfde gedicht luidt:

Hoe wij in de handpalm neergeschreven zijn,
hij heeft het nog niet grondig onderzocht.

Wel schat hij dat het om iets draadloos' gaat.
Zodra het één van ons alhier te gortig wordt,

bijvoorbeeld in de basiliek de diepdemente vrouw
die, met een tissue en een eeuwigheid te laat,

geschilderd bloed poogt weg te vegen van een houten
wreef, dan gloeit van haar, die niets meer weet,

de naam op in de palm van de hand. Die voelt,
vermoedelijk, hoe koel van lieverlee zijn vlees,

hoe weinig zijn presentia reëel nog scheelt
van onderzodenklam en onverrijsbaar zijn,

en weet: dat ik besta is dat zij streelt.

Opnieuw bewijst Willem Jan Otten hiermee dat christelijke poëzie in de literatuur mogelijk is. Lees zelf hoe in de nieuwe Tirade. Een los nummer van Tirade kost fl. 25 en kun je bestellen bij uitgeverij G.A. van Oorschot.

1 november 2000. In de bloemlezing 'Symbolen & cimbalen' verzamelden Klaas de Jong Ozn, Hans Werkman en Jaap Zijlstra de mooiste christelijke gedichten van de vorige eeuw. In het Reformatorisch Dagblad van 1 november staat naar aanleiding van deze publicatie een paginagroot artikel van G.J. van de Wege over christelijke poëzie.

Over de nieuwe bundel merkt Van de Wege op: "Elk gedicht dat iets met het christelijk geloof te maken heeft, past in 'Symbolen & cimbalen', of de dichter nu een christen is of niet. De samenstellers hebben bij hun keuze niet zozeer gelet op de dichters als wel op de gedichten." Van de Wege heeft daar zelf twijfels bij, maar mijns inziens kan een onchristelijke dichter best een "christelijk gedicht" schrijven. 't Is maar net hoe je die term definieert. Mij lijkt een keuze voor de inhoud van de gedichten als maatstaf de beste oplossing, omdat je je bij het vaststellen van iemands christelijkheid op glad ijs begeeft. Net als bij de term "religieuze literatuur" moet je het bijvoeglijk naamwoord in "christelijke literatuur" opvatten als een aanduiding voor de thematiek in het werk.

Na een korte beschrijving van 'Symbolen & cimbalen' reageert G.J. van de Wege op de kritiek van literatuurcritici als T. van Deel, die betogen dat een christen eigenlijk helemaal geen literatuur kán schrijven. Een christelijk gedicht hoeft geen surrogaat te zijn voor preek of dogmatische verhandeling. "Juist omdat geloven niet een zaak is van een abstract stelsel van waarheden, maar van het leven, van ervaring en bevinding – zeker ook in de twintigste eeuw –, is een christen heel goed in staat tot het schrijven van literatuur met een persoonlijke, existentiële inzet!" Het uitroepteken dat Van de Wege achter deze lange zin zet, kan ik alleen maar beamen.

Hans Bouma formuleert hetzelfde idee in een recent interview net even anders: "Gedichten zijn ervoor om veel van wat je met je meedraagt, kwijt te kunnen. [...] Religie raakt poëzie. In religie gaat het om verbanden, om de samenhang tussen de mens en de aarde, mensen met elkaar en de mens met God. En als het goed is, gaat het daarover ook in poëzie." (Inzage, november 2000)

Tot besluit worden er door Van de Wege nog twee kolommen gewijd aan de kenmerken van poëzie: exactheid en suggestie.

Lees verder:

artikel door G.J. van de Wege in RD 1 november 2000

recensie door Bert de Jong op Weerwater-site

informatie bij uitgeverij Boekencentrum