Weblog februari 2001

Chroom Digitaal Weblogarchief

door Bert van Weenen

27 februari 2001. In 'En alles vloekte, maar hij vloekte niet' leidt Hans Werkman ons rond door de Nederlandse literatuur met als rode draad blasfemisch taalgebruik. Aan Werkman heb je als literatuurliefhebber een uitstekende gids, die meeslepend kan vertellen over zijn eigen onderzoek en de reacties van schrijvers als Maarten 't Hart, Theun de Vries, Tom Pauka en Leo Vroman.

Met vaart en flair loodst Hans Werkman zijn lezers langs een aantal "mijlpalen" in de moderne literatuur, waaronder de Boekenweek 1994 en die van 1997. Zo staat hij bijvoorbeeld stil bij twee romans van Tom Pauka: 'Een ongewenst verlangen' (1982) waarin veel wordt gevloekt en 'De meidenziekte' (1983) waarin dat niet het geval is. Werkmans conclusie: "Pauka heeft met 'De meidenziekte' aangetoond dat het mogelijk is een moderne, geloofwaardige en realistische roman te schrijven zonder dat de personages in het boek de naam van God verlagen tot stembandgeruis."

Het slothoofdstuk heet ' Literatuur met God' en behandelt de opleving van religie in de literatuur. Uiteindelijk hoort niet het taboe op vloeken centraal te staan maar de positieve tegenhanger: "Uw naam worde geheiligd".

'En alles vloekte, maar hij vloekte niet' is een geactualiseerde herdruk van de brochure 'Vloeken in de literatuur' uit 1986. Kijk voor meer gegevens op de website van de Bond tegen het vloeken.

is nu:

23 februari 2001. De meest getalenteerde en daardoor interessante dichter van de jongere generatie is Menno Wigman (geb. 1966). Na ' 's Zomers stinken alle steden' (1997) verscheen onlangs Wigmans tweede bundel: 'Zwart als caviaar' (Bert Bakker, Amsterdam 2001, 52 blz.).

Van de trefzekere, moderne gedichten in deze fraai vormgegeven bundel is er een geïnspireerd door Muus Jacobse (pseudoniem van Klaas Heeroma, 1909-1972):

HEIDELBERG

Dus toch. Dus toch weer uitgegaan, met al
mijn kleingeld, grootspraak en verveelde dorst

mijn lippen achterna, unio mystica,
wat ging ik snel. En toen ik heelhuids uit

de laatste kroeg wegsloop zag ik een zuil
van groene vlammen aan de hemel staan.

Het was een kerk. En overal op straat
hadden zich scherpe menigtes vergaard.

Ik zag het vlammenspel op hun gezicht.
Ik zag de angst en spanning in hun blik

en keek bevreemd naar het gebouw dat in
geen tijden zoveel mensen had verlicht.

Als tweede op de lijst van getalenteerde "jonge" dichters wil ik overigens Menno van der Beek (geb. 1967) noemen. Hij debuteerde in 1999 met de bundel 'Vergezocht'. Zo wordt het lijstje van nieuwe poëten dus aangevoerd door twee Menno's. Benieuwd wat deze twee van hun carrière in de poëzie zullen maken!

Zie ook Menno Wigmans pagina op Epibreren.com

Aan Muus Jacobse/Klaas Heeroma wijdde het tijdschrift Bloknoot in 1996 een heel nummer van maar liefst 208 pagina's. Meer informatie daarover kunt u krijgen via een e-mail aan redacteur Dirk Zwart.

22 februari 2001. In de serie Meander Klassieken besprak Joop Leibbrand het sonnet 'Verzoendag' van Gerrit Achterberg. Zijn conclusie:

"In laatste instantie blijkt 'Verzoendag' de neerslag van een mystieke ervaring te zijn. Het al dichtend opgeroepen vuur – goddelijke genade van de Heilige Geest – doet alle grenzen verdwijnen: ik, gij, vers en God zijn één. Ver voorbij het leven en de dood, in een ongekende, één moment doorziene werkelijkheid."

Lees de volledige tekst van Joop Leibbrands gedegen exegese (op papier vijf pagina's!) op de site van Meander Klassiekers. Er staat onder andere ook een artikel van Pim Heuvel over 'De nachtegalen' van J.C. Bloem.

18 februari 2001. Onder de kop 'Fictie als verklaring' uitte Cornelis Verhoeven in Trouw van 17 januari zijn mening over Harry Mulisch' nieuwe roman 'Siegfried'. Een opmerkelijk citaat uit dit artikel wil ik de bezoekers van Chroom Digitaal 2000 niet onthouden:

"Fictie, ook wanneer we die opvatten als het bedenken van een mogelijkheid en iets wat had kunnen gebeuren, is door een onoverbrugbare afgrond gescheiden van wat werkelijk gebeurt. Vergeleken daarbij verdwijnt zij in het niet. Ook als Mulisch Hitler en wat hij teweeggebracht heeft, fictief laat voortkomen uit het niet en het zwarte gat dat de geschiedenis naar zich toe zuigt, kan dat geen enkel recht doen aan de gebeurtenissen zelf. Het kenmerk bij uitstek van de gebeurtenis en van alle werkelijkheid is dat zij niet te verzinnen zijn. Het spannende en unieke van Mulisch' fictie is dat zij zo dicht bij mystiek en theologie komt. Vooral als ketter lijkt hij mij onovertroffen."

Cornelis Verhoeven bevestigt hiermee een idee dat ik zelf al een tijdje heb, namelijk dat je relifictie ook goed kunt benaderen als speculatieve theologie. En dan hoeven die romans nog niet eens navertelde bijbelverhalen te zijn: ook in een moderne "setting" kan een religieus verhaal gaan functioneren als een parabel over God en leven. Een mooi voorbeeld is de roman 'Mensenzoon' van Michele Ondei. Er is zeker een essay te schrijven over dit type literatuur.

Moraal en ethiek zie ik los van geloven, die kunnen klaarblijkelijk het best tot hun recht komen in toneelstukken (Vonne van der Meer, Willem Jan Otten, Kees van der Zwaard). Wanneer je ethische kwesties in een roman gaat "behandelen", gaat dat ten koste van de kwaliteit van het verhaal (zie 'Eilandgasten' en 'De avondboot' van Vonne van der Meer!).

Zie ook de weblog van 4 februari 2001.

17 februari 2001. Zo verschijnt er maandenlang niks op het gebied van de "religieuze literatuur", en dan ligt er opeens een heel stapeltje nieuwe uitgaven op je bureau. Nieuwe romans van Vonne van der Meer ('De avondboot'), Jan Siebelink ('Engelen van het duister'), Harry Mulisch ('Siegfried'), Tymen Trolsky ('Het einde van de eeuwigheid'), Louis Krüger ('Wederkomst'; verschijnt in maart) en Joke Verweerd ('Paradiso'; mei 2001). Ook is/komt er nieuw werk van de bekende christen-auteurs Mance ter Andere ('De Cocon'; zie weblog van 9 februari) en Meint R. van den Berg ('Zwart water'; CLK-actieboek 2001).

Als je nieuwsgierig bent naar het werk van Louis Krüger, lees dan de voorpublicatie van hoofdstuk 1 van 'Wederkomst' (PDF: 35 Kb / 12 pagina's).

N.B.: Voor het lezen van een PDF-bestand heb je het programma Acrobat Reader nodig, dat je desgewenst kunt ophalen op de website van Adobe.

Gek genoeg blijft ditmaal de christelijke poëzie wat achter. Drie titels kreeg ik de afgelopen weken in het vizier: 'Neuriënde mensen' van Willem Jan Otten, 'Buiten adem' van Harmen Wind en de bloemlezing Paasgedichten 'Enkel in zijn wonden' van Rien van den Berg. Het boekje van Otten is verschenen als nieuwjaarsgeschenk van zet- en produktiebedrijf Perfect Service te Schoonhoven (e-mail: perfect-service@wxs.nl). Particulieren kunnen rechtstreeks bij de uitgever een exemplaar bestellen door fl. 34,00 op giro 6097993 onder vermelding van: "PS Poëzie 2 / Otten". Qua uitvoering vertoont 'Neuriënde mensen' trouwens veel overeenkomst met 'Embargo' van Hilbrand Rozema: omslag en bindwerk zijn in beide gevallen van Steven van der Gaauw.

15 februari 2001. De antiwebsite van Bert de Jong is verfraaid. De maker noemt hem nu ook voorzichtig "thuispagina". Wat je letterlijk moet nemen, want alle teksten staan broederlijk bijeen op 1 pagina. Niet echt handig in het gebruik, want je kunt geen selectie afdrukken en zit altijd met een lange laadtijd. Gelukkig is het aantal foto's van De Jongs familie (nog) beperkt. Neem dus eens een kijkje op: http://home.hetnet.nl/~weerwater/. Als voorproefje hieronder een kort verhaal dat op die site te lezen staat:

Wees stil

Hoe het nu is gesteld, weet ik niet precies, maar in vroegere jaren werd kinderen dagelijks uit de kinderbijbel voorgelezen. De mooiste vond ik van W. G. van de Hulst, niet zo zeer om de inhoud, hoewel ik nog enkele zinnen uit dit boek kan citeren, ("Stil, er zit een vogeltje in het gras. Van wie zal dat vogeltje wel niet zijn?") maar om de mooie gekleurde platen. Kennelijk hadden mijn ouders geïnvesteerd in de godsdienstige opvoeding. Zelf heb ik deze traditie enige tijd gehandhaafd. Met meer of minder succes.

Die avond was het verhaal van de opwekking van het dochtertje van Jaïrus voorgelezen: Jezus sprak het gestorven meisje gebiedend toe en verzocht haar bed op te staan. Ze was niet dood meer maar levend.

In het holst van die nacht stormde en regende het onheilspellend. De onrustige natuur scheen het huis te bedreigen. De ramen trilden. Ergens in het donker begon een deur te klapperen en te bonken. Eerst zachtjes. Het gebonk nam toe. Het huis was niet veilig meer. Toen klonk daar uit de slaapkamer een zachte, maar zelfverzekerde gebiedende stem: "Deur, ik zeg U, wees stil!"

De regen zwiepte tegen de ramen en op elke windstoot reageerde de deur weer. De kleuter herhaalde zijn, laat ik zeggen, bevel er klonk iets volwassens in zijn stem op de manier waarop hij nu sprak: "Ik zeg U, wees stil!"

Ik sloop het bed uit en sloot met een zachte klik de deur.

Bert de Jong

 

14 februari 2001. Schoon Schip-redacteur François Vermeulen start eind maart met een eigen digitale nieuwsbrief. In dit e-zine Stroom komt poëzienieuws uit Antwerpen te staan, onder het motto: Altijd van goede wil, nooit volledig en uitgesproken subjectief.

Je kunt je abonneren op Stroom
via een e-mail aan François Vermeulen.

9 februari 2001. Net verschenen: 'De Cocon – over een leven met reuma'. In dit boek doet Mance ter Andere op literaire wijze verslag van zijn gesprekken met Jenny Siereveld. 'De Cocon' sluit mooi aan bij Ter Anderes eerdere autobiografische boeken 'Als een pleister van de rauwe huid' (1993) en 'De rand van het heelal' (1995). Het boek telt 190 pagina's en is voor fl. 27,50 verkrijgbaar bij:

Witte de Withstraat 69, 6712 HB Ede
telefoon: 0318-610437

Lees ook het interview dat Bert van Weenen met Mance ter Andere had over de roman 'Kinderen van Cham' (1998).

4 februari 2001. In zijn jongste roman 'Siegfried' gebruikt Harry Mulisch filosofische en theologische ideeën om het fenomeen Adolf Hitler te verklaren. Enerzijds beschouwt Mulisch' alter ego Rudolf Herter Hitler als een natuurkundige "singulariteit", als een alles vernietigend zwart gat, anderzijds brengt hij Hitler in verband met het "mysterium tremendum ac fascinans" van de theoloog Rudolf Otto. 'Siegfried' is een voorbeeldig geschreven roman over de kracht van het kwaad in de geschiedenis, waarbij Mulisch een uitvergroting van de mens Adolf Hitler tot de mythe van het Allesverzengende Niets niet schuwt.

Zie voor meer informatie www.mulisch.nl.

In de weblog van januari: Jan Siebelink; Maarten 't Hart over Bach; C. Bregman bespreekt gedichten op Refotrefpunt.nl; auteursrechten en internet (discussie in Trouw); bloemlezing christelijke poëzie 'Symbolen & cimbalen'.