Geen boodschappenjongen van de christelijke boekhandelaren

Hans Werkmans literatuurvisie in vogelvlucht

Chroom Digitaal Proza, april 2003

door Bert van Weenen

Ferme taal van literatuurcriticus Hans Werkman in HP/De Tijd van deze week: "Van een fors aantal ingezonden-brievenschrijvers mocht ik in 1998 'De heilige Antonio' van Arnon Grunberg niet mooi vinden. Christelijke boekhandelaren zagen het als een goddeloze novelle. Maar ik vond het een ontroerend boekje, met heel veel liefde, en verlangen naar God. En ik weet ook wel dat er een scène in zit waar God wordt voorgesteld als een hond die onder de tafel een meisje tussen de benen likt. Geen leuk beeld, maar ik heb geweigerd het boek daarop helemaal te laten vallen. Ik ben niet de boodschappenjongen van de christelijke boekhandelaren."

Aanleiding van Ad Fransen, die vorig jaar bij uitgeverij Podium een opmerkelijke reportage publiceerde over de aftakelende Gerard Reve, was Hans Werkmans afwijzing van het boekenweekgeschenk 2003. De novelle 'Gala' van Ronald Giphart zouden christelijke boekhandelaren en lezers eigenlijk moeten boycotten, stelde Werkman in het Nederlands Dagblad. Gipharts gevloek en gespot met God en Allah riepen om tegenspraak. Ook de aanschaf van Hokwerda's kind van Oek de Jong raadt hij de lezers halverwege het gesprek met Fransen af. Bij Giphart, De Jong en Wolkers ('Turks fruit') draait het namelijk veel te veel om seks als pure lijfelijkheid en niet om de erotiek zoals die bijvoorbeeld ook in de Bijbel voorkomt ('Hooglied'). Lees dan liever Voskuil! "Voskuil houdt van afgesabbelde mensen," aldus Werkman, "mensen die door de branding van het leven zijn gegaan. Er zit een prachtige humaniteit in zijn romans."

Hermans wanhoop

Hans Werkman mist deze menselijkheid in de romans 'Ik heb altijd gelijk' en 'Nooit meer slapen' van Willem Frederik Hermans, een auteur die volgens hem "nooit ergens een lichtpuntje laat doorschemeren." Toch zegt hij drie alinea's verderop: "Een boek waarin alles donker en somber wordt voorgesteld, accepteer ik volledig. Dat kan voor een christen heel ontdekkend zijn. Ik zeg ook altijd tegen mijn medechristenen: mensen, het donkere hoort óók bij ons leven." Waarom dan rode kaarten voor W.F. Hermans en Oek de Jong?

In een soortgelijk interview met Dirk Zwart zei Werkman zo'n dertien jaar geleden precies dezelfde dingen: "Ik vind dat als je christen-auteur bent, de totaliteit van je werk ervan moet getuigen dat je hoop hebt op Christus, die niet meer dood is. Zoals je bij Hermans altijd merkt dat Hermans een geloof heeft, een wanhoopsgeloof, een ondergangsgeloof." (Hervormd Nederland 4 augustus 1990).

In slechts drie bladzijden komt het hele veld van de Nederlandse literatuur aan bod, van Gerrit Komrij tot en met Nel Veerman, van Jeroen Brouwers tot en met J.K. van Eerbeek. Het is in feite Hans Werkmans literatuurbeschouwing in het klein. Heel goed, dat Ad Fransen dit alles in HP/De Tijd naar voren wilde halen.

Een bijzondere foto

Leonard Fäustle voorzag het interview van twee foto's: één goede portretfoto en één vreemde paginagrote foto waarop een in regenjas gehulde Hans Werkman ons vanuit de bosjes met een mysterieuze glimlach aanstaart. Op de voorgrond een grote rode vuilnisbak. Alleen al voor deze laatste foto vol symboliek is HP/De Tijd van 18 april 2003 de aanschaf waard. (Het opruiende artikel van Joost Onbenul Niemöller tegen Jan Peter Balkenende moet u er dan maar uitscheuren en in uw open haard verbranden of gebruiken om er de barbecue mee aan te steken. Aanstekelijke lectuur...)

Leerdam, 18 april 2003

Naar aanleiding van: Ad Fransen, 'Het evangelie van Hans Werkman', HP/De Tijd 18 april 2003, blz. 60-64.

Meer informatie op deze website:

• Christelijke literatuurcritici aan het woord

Terug naar boven