|
Charmant actieboek van
het CLK
Over 'Enkele reis Aix' (2004) van Marianne Witvliet
Chroom Digitaal Proza, maart 2004
door Bert van Weenen
Ter gelegenheid van de boekenweek van 2004 verscheen in opdracht
van het Christelijk Lektuurkontakt (CLK) bij Uitgeverij Kok 'Enkele
reis Aix' van Marianne Witvliet. Deze schrijfster debuteerde vorig jaar
bij dezelfde uitgever met de sfeervolle roman 'Gebroken wit'. Voor slechts
twee euro kunt u nu kennnismaken met haar werk.
Jammer dat Witvliets nieuwe boek begint met zo'n slechte openingsalinea:
"'Hier ben ik,' zei ze. Haar woorden leken in de hitte te hangen
als warme adem in de vorst. Ze bukte zich om een kastanje op te rapen
die was overgebleven van de herfst. Hij lag naast het grindpad dat
naar het huis leidde, dof, de schil uitgedroogd. Ze stopte hem in
haar jaszak en hield haar hand eromheen."
Vooral de tweede zin haalt meteen de vaart eruit door de inadequate
beeldspraak. Wat doet die "ijsadem" op die plek? De vergelijking
zomer/winter komt bovendien op de volgende bladzijden te nadrukkelijk
in beeld: "Ondanks de warmte kroop er een rilling over haar rug"
(blz. 8), "Ondanks het mooie weer had ze haar winterjas aangehad"
(blz. 10), "Ondanks de regen was het drukkend warm" (blz.
19). Zoiets gaat bij het lezen al snel irriteren, vind ik.
Ook verderop in het verhaal kom je op diverse plekken verkeerde of
misplaatste beeldspraak tegen, onzorgvuldige formuleringen die er soms
net naast zitten. Nog twee voorbeelden ter adstructie, beide te vinden
op bladzijde 40:
"[...] smalle straatjes, [...] waaruit geluiden als ballonnen
opstegen" - warmte stijgt langzaam, maar geluiden ook?
"[ze] hief de kat of het haar wijnglas was" - een kat opbeuren
met één hand??
Wel goed is het beeld dat Inge Hemmaerts, de hoofdfiguur van dit boek,
invalt als zij op het strand aan het bellen is: "De verbinding
werd slechter. Het was nu net of ze een schelp tegen haar oor hield
en de oceaan tot leven kwam" (blz. 34). Naar dit soort dingen moet
Marianne Witvliet bij een volgend boek toch wat kritischer kijken, denk
ik, want het zijn storende vlekjes op een verder fraaie tekst.
Novelle
Gelukkig is het aantal flashbacks in 'Enkele reis Aix' een stuk minder
dan in Witvliets debuutroman. In 'Gebroken wit' (2003) is de opeenstapeling
van beschrijvende terugblikken vermoeiend om te lezen doordat je steeds
moet overschakelen naar een andere situatie/context. Al dit achterom
kijken (zie 'Enkele reis Aix', blz. 26!) levert een verhaal op met een
sterk en-toen-en-toen-gehalte: ze had dit, ze had dat, ze had zus, ze
had zo, enzovoorts. Maar zoals ik al zei, heeft Witvliets tweede boek
hier minder last van.
'Enkele reis Aix' is in tegenstelling tot wat er op het fraaie omslag
staat geen "roman", maar een novelle in dertien scènes over
de poging van een vrouw om in contact te komen met haar in Frankrijk
woonachtige grootvader. De intrige van het verhaal is eenvoudig: kleindochter
voor het eerst op bezoek bij hulpbehoevende opa, huishoudster van opa
komt ongelukkig ten val en overlijdt in ziekenhuis, kleindochter neemt
zorg over (= happy end). Het verhaal bevat geen nevenintriges en ook
geen uitwerking van andere personages naast de hoofdpersoon: zelfs de
grootvader blijft een "flat character", hij geeft nauwelijks
tegenspel.
Witvliets novelle is sfeervol, hoewel Frankrijk binnen het bestek van
zo'n negentig pagina's niet echt tot leven komt. Aix is "te veroverend
om zonder vreugdevolle herinneringen te verlaten", denkt Inge op
bladzijde 37, maar veel verder dan de plaatselijke wijn met stokbrood
gaan die herinneringen kennelijk niet. Grootvaders expertise van de
Franse wijnen deed mij vooral denken aan de wijnbesprekingen van Nicolaas
Klei in het Algemeen Dagblad. Wel leuk, maar als verhaalelement is het
niet echt organisch met de rest verweven.
Op de valreep bekeerd
'Enkele reis Aix' is over het geheel genomen zorgvuldig geschreven.
Alleen wordt het verhaal een beetje afstandelijk verteld, zonder veel
humor of ironie. Wat dat betreft was Ronald Westerbeeks CLK-boek 'Kaj'
uit 1998 spannender. De existentiële noodzaak van Inges toenaderingspoging
blijft wat vaag. Op basis van hetgeen Marianne Witvliet vertelt, zou
ook een snelle terugkeer naar Nederland tot de mogelijkheden hebben
behoord. Het verhaal vertoont als drama weinig oorzakelijk verband.
Dat Inge zich op de allerlaatste pagina bedenkt, omdat zij het beeld
ziet "van Iemand die zich bukte om de voeten van Zijn vrienden
te wassen", en zich vervolgens omkeert naar haar opa (een echte
bekering!), kan ik niet anders duiden dan als een "deus ex machina".
En dat lijkt mij voor een literair verhaal een zwaktebod.
Toch zijn dit gebrek aan innerlijke noodzaak en de hier en daar zwakke
beelden de enige twee minpuntjes aan deze mooie novelle. Met de uitgave
van 'Enkele reis Aix' bewijst het CLK onze christelijke literatuur zonder
meer een goede dienst.
|
